Alymlar palçykdan ýasalan gadymy tagtajykdaky syrly ýazgylaryň manysyny düşündirdiler

  • 15.03.2024 06:22
  • 11668
Alymlar palçykdan ýasalan gadymy tagtajykdaky syrly ýazgylaryň manysyny düşündirdiler

Arheologlar Ankaranyň 60 km günorta-gündogarynda ýerleşýän Býüklükaleden tapylan 3300 ýyllyk toýun tagtajygyň syryny açmagy başardylar. Arkeonews-yň ýazmagyna görä, bu tagtajykda bürünç asyrynyň syrly döwleti bolan Hett imperiýasyndaky unudylan söweşi görkezýän hett we hurrit dillerinde ýazylan ýazgylar bar.

Hett ýazgysynda raýat urşy döwründe şol imperiýanyň dört şäherine weýrançylykly çozuşyň başy beýan edilýär we hurrit ýazgysy hurrit ýyldyrym taňrysy Teşuba (Tişub-Tark hem diýilýär) gönükdirilen ýeňiş üçin doga.
Doga hudaýy we ylahy ata-babalary şöhratlandyrýar, taňrylar bilen adamlaryň arasyndaky gatnaşyklaryň meseleli taraplary birnäçe gezek ýatlanylýar. Şeýle hem, duşmanlaryň şalarydyr diýip çaklanylýan birnäçe adamyň ady agzalýar, ahyrda bolsa  ylahy maslahat soramak bilen tamamlanýar.
Londonyň Uniwersitet kollejiniň gadymy ýakyn gündogar dilleriniň dosenti Mark Widen gadymy teksti terjime etmegi başardy.

“Hurrit tagtajygynyň tapylmagy Büklükaledäki dini däp-dessuryň Hett şasy tarapyndan ýerine ýetirilendigini aňladýar. Bu, iň bolmanda, Hett şasynyň Büklükale gelip, däp-dessury ýerine ýetirendigini aňladýar "- diýip, tapyndylaryň awtory, Ýaponiýanyň Anadolu arheologiýasy institutynyň arheology Kimiýosi Masumura çak  edýär.

Büklükale  hettleriň paýtagty Hattusa şäheri bilen deň hatarda onuň iri şäheri we şa rezidensiýasy bolan bolmagy ähtimal.
Tagtajykda hettleriň şasy Tudhalia II (b.e. öňki 1380-1370 ýyllar) - Hett imperiýasynyň dargamagyndan, takmynan, 200 ýyl ozalky sene goýlan. Hett imperiýasy b.e.öňki XII asyryň başynda ýitip gidipdir. Bu Ortaýer deňziniň töweregindäki köp gadymy siwilizasiýalardaky başly-baratlyk sebäpli giçki bürünç asyrynyň synmagyna gabat geldi.


düýn 12:16
1445

Max Space başlangyjy ilkinji çişirilen moduly 2025-nji ýylda orbita çykarar

Amerikanyň Max Space başlangyjy indiki ýyl ilkinji çişirilýän moduly orbita çykarmagy meýilleşdirýär diýip, Space News habar berýär. Ilkinji Max Space 20 moduly eplengi ýagdaýda 2 kub metre eýe bolar, ýöne orbitada...

düýn 12:14
14545

Awstraliýanyň jümmüşinde gaty seýrek duşýan haýwan surata düşürildi

Günbatar Awstraliýada reýnjerler alymlaryň gaty az bilýän süýdemdirijisi bolan torbaly demirgazyk körsyçanyny (Notoryctes caurinus) surata düşürdiler diýip, BBC habar berýär. Gözlegçiler planetada bu haýwanlaryň...

11.04.2024 07:56
5166

Adam beýnisinden 2000 esse güýçli bolan Deep South superkompýuteri aprel aýynda işe giriziler

2024-nji ýylyň aprel aýynda Awstraliýanyň Halkara neýromorf ulgamlar merkezi neýromorf hasaplaýyş pudagynda rewolýusion ädim boljak Deep South superkompýuterini işe girizmegi meýilleşdirýär. Bu barada gizmochina...

10.04.2024 22:50
11967

Amerikaly alymlar täze bagry gönüden-göni näsagyň içinde ösdürip başladylar

Amerikan biotehnologiýa kompaniýasy LyGenesis adam bedeniniň içinde bagyr ösdürip ýetişdirmäge mümkinçilik berýän synag terapiýasynyň ikinji tapgyrynyň başlanandygyny habar berdi. Bu barada “New Scientist” neşiri...