Öň habar berşimiz ýaly, tomsuň düşmegi bilen Germaniýanyň birnäçe sebitinde howply mör-möjekleriň - Thaumetopoea processionea kebelek gurçugynyň çozmagy bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Indi saglyga howpludygy sebäpli hökümet berk çäreleri görmäge mejbur bolýar diýip, DW habar berýär.
Rus dilinde bu görnüşe duba çozýan ýüpek gurçugy ýa-da duba ýöriş edýän güýe diýilýär. Hünärmenler olary adamlar üçin zyýansyz bolan adaty dub ýüpek gurçugy (Antheraea pernyi) bilen garyşdyrmazlygy maslahat berýärler.
Dub ýüpek gurçugynyň sany artýar we ol häzir Germaniýanyň ähli federal ýerlerinde duş gelýär. Bu möwsümde iň kyn ýagdaý Berlinde, Brandenburgda, Gessende, Saksoniýa-Anhaltda, Aşaky Saksoniýada we Meklenburgde – Alynky Pomeraniýada syn edilýär. Meýletinçiler howply zolaklaryň interaktiw kartasyny döretdiler, onda islendik adam tapan höwürtge üýşmegini belläp biler.
Berlinde gurçuklaryň çozmagy sebäpli Görlitser seýilgähinde piknik zolagy ýapyldy. Berliniň etrap häkimiýetleri Berliniň Senatyny zyýankeşligi diňe ösümlikleri goramak meselesi (gurçuklar ýapraklary köpçülikleýin iýýär) däl-de, eýsem jemgyýetçilik saglygy meselesi hökmünde ykrar etmäge çagyrýar.
- Bad Wildungen şäherinde (Hesse) gurçuklaryň tapylmagy sebäpli azyndan iki mekdep ýapyldy.
- Birnäçe sebitde gektarlap tokaýlara dikuçarlardan insektisidler sepilýär.
Gurçuklaryň jemlenen ýerlerini aýratynlykda ýok etmek üçin senagat tozan sorujylary bolan hünärmenler çagyrylýar we çagalar baglarynyň, mekdepleriň, oýun meýdançalarynyň we öňi bilen açyk howuzlaryň golaýyndaky dub agaçlaryny arassalaýarlar. Ýygnalan mör-möjekler ýakylýar ýa-da gömülýär. Biologiki gorag usuly hökmünde agaçlara (olar gurçuklary irki tapgyrlarynda iýýär) guş höwürtgeleri gurnalýar we zyýankeşleri öldürmek maksady bilen adamlar üçin howpsuz, düzümi Bacillus thuringiensis bakteriýaly ergin sepilýär.
Olar näme sebäpli howply?
Ýüpek gurçuklary özüniň "ýörişçi" adyny üýtgeşik häsiýeti sebäpli aldy: iýmit gözlände gurçuklar agaçlaryň arasynda ondan-oňa biri-biriniň yzyna gysby düzülip, uzyn hatar gurap geçýärler.
Görünýän uzyn tüýlerden başga-da, her bir gurçugyň bedeni takmynan 600 000 kiçijik awuşadyjy tüýler bilen örtülen, olaryň uzynlygy bary-ýogy 0,1–0,2 millimetrdir. Olaryň adamyň derisine, nemli bardasyna, gözüne ýa-da dem alyş ýollaryna düşmegi güýçli çişmelere sebäp bolýar we ömür üçin howply reaksiýalary döredip biler:
- güýçli gijilewük we iteşen;
- konýunktiwit;
- demgysma tutgaýy;
- seýrek ýagdaýlarda, bogulma we anafilaktik şok.
Gurçuklar kebelege öwrülenden soň hem howp dowam edýär. Şemal dub agaçlarynda galan kereb höwürtgelerden zäherli tüýleri tozadyp onlarça metr uzaklyga alyp gidýär.
Tüýler galtaşan ýagdaýynda ilkinji kömek: derhal duşa düşmeli we eşikleriňi ýuwmaly. Gyjynma ýüze çykan ýagdaýynda, sowuk kompres goýmaly ýa-da antigistamin dermanyny kabul etmeli. Agyr reaksiýa ýüze çyksa, dessine lukmana ýüz tutmaly.
Ählumumy maýlamagyň täsiri
Bilermenler gurçuklaryň häzirki çozuşynyň soňky bolmajakdygyny belleýärler. Kelebekleriň bu görnüşi öň has günorta giňişliklerde ýaşaýardy, ýöne dünýäde howanyň üýtgemegi sebäpli ol Germaniýanyň jümmüşine çalt ýaýraýar. Ýumşak howaly gyşlar we gurak, ýyly ýazlar olaryň köpelmegi üçin amatly şertleri döredýär, yzygiderli gurakçylyk bolsa dub agaçlaryny zyýankeşlere garşy göreşmekden ejiz edýär.
