Ýekebara ene-atalar ortaça durmuşdan kanagatlanma derejesiniň är-aýal jübütlerine garanyňda pesdigini, ýöne güýçli sosial goldaw bolan ýagdaýynda, olar çagasyz ýalňyz adamlar bilen deňeşdireniňde, özlerini bagtly duýýandygyny habar berdiler.
Germaniýaly we niderlandly halkara ylmy işgärler topary soňky 50 ýylyň dowamyndaky ylmy maglumatlary seljerenden soň şeýle netijä geldiler.
Giň möçberli meta-seljermäniň netijeleri Journal of Happiness Studies žurnalynda çap edildi.
Ýekebara çaga terbiýelemegiň psihologiki abadançylyga nähili täsir edýändigine düşünmek üçin, Bamberg uniwersitetiniň (Germaniýa) ýanyndaky Döwlet maşgalany öwreniş institutynyň işgäri Sýuzanna Elzas we onuň kärdeşleri 1972-nji we 2020-nji ýyllar aralygynda geçirilen 54 sany uzak möhletli barlagy öwrendiler. Maglumatlar Bagtyň bütindünýä maglumatlar bazasyndan (World Database of Happiness) alyndy we esasan Ýewropanyň we Demirgazyk Amerikanyň ýaşaýjylary bolan jemi 2,5 million töweregi adamy öz içine aldy.
Barlagyň awtorlary deňeşdirmek üçin gatnaşyjylary üç esasy topara böldüler:
- Ýekebara ene-atalar.
- Çagaly maşgala jübütleri.
- Taýy we çagalary bolmadyk ýeke ýaşaýan adamlar.
Barlagyň esasy netijeleri
Ýarym asyrlyk maglumatlaryň seljermesi ýaşaýan ýurduna, takyk ýylyna ýa-da onýyllygyna baglylykda üýtgemän diýen ýaly galan yzygiderli global kanunalaýyklygy ýüze çykardy:
- Ýekebara ene-atalar we jübütler: Ortaça hasap bilen, çagalaryny ýeke özi terbiýeleýän adamlar, ene-atalyk borçlaryny ýoldaşy bilen paýlaşýanlara garanyňda, has az bagtly bolýarlar. Barlagçylar muny umumy faktorlar toplumy bilen baglanyşdyrýarlar: dowamly ykdysady kynçylyklar, aýrylyşmadan soňky emosional stress we karýera bilen maşgalanyň arasyndaky agyr gapma-garşylyk.
- Ýekebara ene-atalar we perzentsiz ýalňyz adamlar: Beýle bolanda ýagdaý birneme optimistik görünýär. Käbir şertlerde ýekebara ene-atalar, perzentsiz ýalňyz adamlara garanyňda, durmuşdan kanagatlanma derejesiniň has ýokarydygyny görkezýärler.
"Ortaça hasap bilen, ýekebara ene-atalar beýleki ene-atalardan azrak bagtly, ýöne belli bir şertlerde olar ýeke ýaşaýan beýleki adamlara garanda bagtlyrak. Resmi däl goldawyň, durnukly işiň we çagalara ideg etmek hyzmatlaryna elýeterliliginiň bolmagy ýekebara ene-atalaryň bagtyýarlygy bilen oňyn baglanyşyklydyr" - diýip, makalanyň awtorlary düşündiriş berýärler.
Ylmy çäklendirmeler we diri galmak üçin garaýyş
Barlagçylar öz gözden geçirmeleriniň diňe statistiki özara baglanyşygy dokumentleşdirýändigini, ýöne ýekebara ene-ata bolmak bilen bagtsyzlygyň arasyndaky gönüden-göni sebäp-netije baglanyşygyny subut etmeýändigini nygtaýarlar. Soňky sanlara iki faktor düýpli täsir edýär:
- Aýralygyň goýýan yzy: Bagtyň pes bolmagy, köplenç, ýekebara ene-atanyň çagasyny ýeke terbiýeleýändiginiň netijesi däl-de, aýrylyşmagyň ýa-da gatnaşygyň kesilmeginiň agyr psihologiki prosesiniň netijesidir.
- Statistikada “durmuşdan basylmazlyk” baradaky garaýyş: Geçmişdäki nusgalar köplenç uzak wagtlap ýeke galan ene-atalary köp görkezýär, şol bir wagtyň özünde täze ýoldaş tapynyp, bagtynyň derejesini ýokarlandyranlar bu kategoriýadan düşüp galýardy.
Mundan başga-da, alymlar global barlaglarda jyns taýdan uly tapawudyň bardygyny anykladylar: 50 ýylyň dowamynda gözden geçirilen barlaglaryň aglaba bölegi diňe ýekebara enelere gönükdirilendir, ýekebara kakalar bolsa nusgalarda görkezilmeýär diýen ýaly. Mundan başga-da, öňki ýyllaryň edebiýatynda belli bir ýurtda ene-atalaryň çaga seretmek rugsady baradaky kanunlary ýa-da medeni stereotipler ýaly faktorlaryň täsiri köp derejede göz öňünde tutulmady.
Amalyýetde ulanylyşy
Meta-seljermäniň awtorlary ýygnalan maglumatlar hökümet edaralaryna we kanun çykaryjylara sosial kömek maksatnamalaryny kämilleşdirmäge kömek eder diýip umyt edýärler. Ýekebara ene-atalara goldaw diňe bir gönüden-göni kömek pullarynyň berilmegini däl, eýsem çagalar baglary üçin elýeterli infrastrukturasyny döretmegi, şeýle hem psihologik we durmuş goldawy üçin sosial ulgamlary ösdürmegi hem öz içine almalydyr.
