Leonardo da Winçi tarapyndan XVI asyryň başynda döredilen «Mona Liza» suraty taryhda maşgala giperholesterinemiýasynyň — lukmançylyk tarapyndan resmi taýdan diňe 1852-nji ýylda düşündirilen nesil yzarlaýan keseliň ilkinji şekillendirmesini saklap biler.
Ylmy gözlegçiler portretdäki iki sany detala üns berdi: aýalyň çep gabagynyň ýanyndaky sarymtyl tegmil we sag elindäki çala çiş. Häzirki zaman lukmançylygynda bu alamatlar ksantelazma we ksantoma hökmünde bellidir — bular holesteriniň ýokary derejesiniň alamatlarydyr.
2008-nji ýylda «Current Cardiology Reviews» žurnalynda çap edilen barlaga görä, suratyň modeli Liza Gerardini maşgala giperholesterinemiýasyndan ejir çeken bolup biler. Işiň awtory, norwegiýaly lukman Leýw Ose suratkeş da Winçiniň eseriniň bu keseliň iň irki şekillendirmesi bolmagynyň mümkindigini öňe sürdi.
Portret, takmynan, 1506-njy ýylda — keseliň resmi taýdan ýazylyp beýan edilmeginden 346 ýyl ozal çekilipdir. Taryhçylar Liza Gerardininiň 37 ýaşynda aradan çykandygyny belleýär, bu kesel bolsa ýaş wagtyňda ýürek-damar keselleriniň ýüze çykma töwekgelçiligi bilen baglanyşdyrylýar. Holesteriniň ýokary derejesini netijeli bejermek mümkinçiligi diňe XX asyrda statinleriň döredilmegi bilen peýda boldy.
Alymlar meňzeş alamatlary gollandiýaly suratkeş Frans Halsyň 1663-nji ýylda çeken «Garry aýalyň portretinde» hem tapdy. Ýöne hut «Mona Liza» sungat taryhynda nesil yzarlaýan ýokary holesteriniň iň irki «lukmançylyk şaýatnamasy» hasaplanýar.
