20-nji martda Türkmenistanyň wagty bilen takmynan sagat 19:46-da Ýer şary üçin kän bir bildirmeýän, ýöne planeta üçin düýpli ähmiýeti bolan pursat — ýazky gije-gündiz deňleşmesi boldy. Bu wagtda Gün asman ekwatoryny kesip geçýär we gije bilen gündiz deňleşýär: takmynan, 12 sagat gündiz we şonça sagat hem gije.
Bu diňe bir senenamadaky owadan san däl. Gije-gündiziň deňleşmesi — Demirgazyk ýarymşarda astronomik baharyň başlanýan deňagramlylyk nokadydyr. Şol günden başlap, ýagtylyk kem-kemden tümlükden «üstün çykyp» başlaýar: günler uzalýar, Gün has ýokary galýar, tebigat bolsa gyş ukusyndan oýanýar. Günorta ýarymşarda bolsa munuň tersine — ol ýerde güýz başlanýar.
Gyzykly ýeri, gije-gündiziň deňleşýän wagty her ýyl üýtgeýär. Bu senenama ýylynyň Ýer şarynyň Günüň daşyndan aýlanýan hakyky hereketi bilen doly gabat gelmeýändigi bilen baglanyşyklydyr — aratapawut, takmynan, 0,24 gije-gündize deňdir. Şol sebäpli hem deňleşme 19-21-nji mart aralygyna düşüp bilýär, fewrala goşmaça bir günüň goşulmagy bolsa bu süýşmäniň öwezini dolmaga kömek edýär.
Ylym entek ösmezinden has ozal hem adamlar bu günüň ähmiýetini duýupdyr. Ol gyşyň gutarnykly yza çekilen pursaty hökmünde kabul edilipdir. Ilkinji maýsalar gögerip, guşlar dolanyp gelipdir, howa maýlap başlapdyr. Dürli medeniýetlerde bu ýagdaý däp-dessurlar, baýramçylyk dabaralary we durmuşy «täzelemek» synanyşyklary bilen utgaşypdyr.
Merkezi Aziýa we Ýakyn Gündogar ýurtlarynda bu gün astronomik Gün senenamasy boýunça Täze ýyl — Nowruz baýramy bilen gabat gelýär. Oňa öňünden taýýarlyk görülýär: öý-işik tertibe salynýar, köne goşlardan dynylýar, täze eşikler satyn alynýar. Baýramçylyk saçagy täzeleniş we abadançylyk ynanjy bilen baglanyşykly simwoliki tagamlar bilen bezelýär. Baýramyň özi maşgala bolup bellenilýär, myhmançylyga gidilýär, sowgatlar berilýär we täze ýyla bergiler hem-de öýke-kineler bolmazdan başlamaga çalşylýar.
Hindistanda bahar pasly reňkleriň baýramy bolan Holi bilen baglanyşyklydyr. Adamlar köçä çykyp, biri-biriniň üstüne reňkli tozgalary sepýär we suw dökýär. Bu şatlygyň, deňligiň we täze başlangyjyň nyşanydyr. Ýaponiýada bolsa bu gün başgaça — asuda we oýlanyşykly geçirilýär. Bu ýerde şol wagt pederleri ýatlamaga bagyşlanýar: adamlar gonamçylyga baryp, olaryň daş-töweregini arassalaýar we maşgalasy bilen wagt geçirýär.
Ýewropada gije-gündiziň deňleşmegi elmydama baýram hökmünde bellenilmese-de, geçiş pursady hökmünde saklanyp galýar. Ol durmuşyň we ýaşaýyş şertleriniň arassalanmagy bilen baglanyşdyrylýar.
Şunlukda, gije bilen gündiziň deňleşýän şol gysga pursaty asyrlaryň dowamynda adamlar üçin üýtgeşmeleriň, täzelenişiň we täze döwrüň başlanmagynyň nyşany bolup galýar.
