Her bir siwilizasiýa öz yzynda döwrüniň maddy subutnamalaryny galdyrýar. Häzirki zaman dünýäsinde iri inženerçilik we ylmy taslamalar şeýle simwollara öwrülýär.
laryň köpüsiniň işlenip düzülmegi üçin onlarça ýyl gerek boldy we ägirt uly maliýe we tehnologik serişdeleri talap etdi. Aşakda taryhdaky iň gymmat alty tehnologiýa taslamasy görkezilýär.
Halkara kosmos stansiýasy
Taslamanyň bahasy takmynan 150 milliard dollara barabar diýlip çaklanylýar.
Stansiýa on ýyldan gowrak wagtyň dowamynda ýygnaldy we takmynan 40 kosmos missiýasyny öz içine aldy. Maksatnama on bäş ýurt we müňlerçe inžener gatnaşdy.
HKS orbital ylmy laboratoriýa hökmünde hyzmat edýär. Onuň ýaşaýyş üpjünçilik ulgamlarynyň ösüşi tebigy betbagtçylyklaryň zyýanyny aradan aýyrmak üçin ulanylýan suw arassalaýjy tehnologiýalaryň ösmegine hem getirdi. Häzirki wagtda ähli sanly kameralarda diýen ýaly ulanylýan CMOS sensorlarynyň hem kosmos işläp taýýarlamalary bilen baglanyşygy bar.
Halkara termoýadro eksperimental reaktory (ITER)
Taslamanyň bahasy 22-65 milliard dollar aralygynda diýlip çaklanylýar.
Reaktor Fransiýada gurulýar. Onuň maksady reaksiýany başlatmagyň bahasyndan ýokary mukdarda ýadro sintezinden energiýa öndürmegiň mümkinçiligini subut etmekdir.
Eger taslama üstünlikli bolsa, ol arassa we tükeniksiz diýen ýaly energiýa öndürmegiň mümkinçiligini subut edip biler.
“Habbl” kosmos teleskopy
Taslamanyň bahasy takmynan 14 milliard dollara barabar diýip çaklanylýar.
Teleskop 1990-njy ýylda uçuryldy. Ilki işläp başlan döwründe aýnanyň kemçiligi sebäpli suratlaryň bulaşyk görünýändigi bilen bagly mesele ýüze çykdy, ýöne bu aýratyn kosmos missiýasynyň dowamynda düzedildi.
Teleskop işleýän döwründe 1,7 milliondan gowrak gözegçilik geçirdi we takmynan 20 000 ylmy makalanyň ýazylmagyna esas bolup hyzmat etdi. “Habbl” teleskopy üçin işlenip düzülen suratlary gaýtadan işlemek tehnologiýasy lukmançylyk MRT we KT skanerlerinde hem ulanylýar.
“Jeýms Uebb” kosmos teleskopy
Maksatnamanyň umumy bahasy takmynan 9,7 milliard dollara barabar diýlip çaklanylýar.
Taslamanyň işlenip düzülmegi üçin 20 ýyldan gowrak wagt gerek boldy we birnäçe gezek ýapylmak howpy astyna düşüpdi.
Altyn örtükli aýnalar bilen enjamlaşdyrylan teleskop, Uly Partlamadan takmynan 300 million ýyl soň (älem möçberinde alnanda bu üýtgeşik uzak wagt däl, ýagny adamzat ýaradylyşyň başlangyjyna diýen ýaly göz aýlapdyr) ýaşan galaktikalary ýüze çykardy.
Infragyzyl wizuallaşdyryş tehnologiýalary häzirki wagtda lukmançylyk diagnostikasynda we materiallary öwrenmekde hem ulanylýar.
Uly adron kollaýderi
Bu toplumlaýyn taslamanyň bahasy takmynan 9 milliard dollara barabar diýlip çaklanylýar.
Tizleşdiriji Fransiýa bilen Şweýsariýanyň serhediniň aşagynda takmynan 100 metr çuňlukda ýerleşýän 27 kilometrlik halkadyr.
Kollaýder bölejikleri ýagtylygyň tizligine golaý tizleşdirýär. 2012-nji ýylda bu ýerde maddanyň massasyny düşündirýän bölejik bolan Higgsiň bozonynyň bardygy tassyklanyldy. Bölejikleriň tizlendirijileri boýunça geçirilen barlaglar rak keselini bejermek üçin ulanylýan proton terapiýasynyň ösmegine hem goşant goşdy.
“Persseverance” Mars roweri
Bu missiýanyň bahasy takmynan 2,9 milliard dollara barabar.
Bu enjam Marsa göçme ylmy laboratoriýany getirdi, şeýle hem, ilkinji Ýerden daşarky dikuçar bolan Ingenuity-niň uçurylmagyna goldaw berdi.
Rower gadymy ýaşaýşyň mümkin bolan yzlaryny öz içine alýan dag we agaç nusgalaryny ýygnaýar hem-de Marsyň atmosferasyndan kislorod çykarmak üçin tehnologiýany synagdan geçirýär. Missiýa üçin işlenip düzülen kiçi sensorlar Ýerde lukmançylyk we daşky gurşaw gözegçiligi üçin uýgunlaşdyrylýar.
Bu taslamalar häzirki zaman ylmynyň we inženerçiliginiň mümkinçiliklerini görkezýär. Olar kosmosy, maddanyň esasy häsiýetlerini öwrenmek, galyberse-de, dürli ugurlarda ulanylyp bilinjek täze tehnologiýalary işläp düzmek bilen baglanyşyklydyr.
