Alymlar CO₂ derejesini peseltmek üçin agaçlary suwa basdyrmagy teklip edýärler

Kembrij uniwersitetiniň alymlary Ulf Býutgeniň ýolbaşçylygynda Demirgazyk buzly ummanynyň düýbüne agaçlary çümdürmek arkaly uglerody uzak möhletleýin saklamak usulyny hödürlediler. Bu ylmy garaýyş 2026-njy ýylyň ýanwar aýynda NPJ Climate Action žurnalynda çap edildi.
Bu usulyň mazmuny demirgazyk tokaýlaryndan agaçlary taýýarlap, olary iň iri demirgazyk derýalar bolan Ob, Ýeniseý, Lena, şeýle hem Ýukon we Makkenzi arkaly daşamakdan ybaratdyr. Işiň dowamynda agaç sütünlerini ummanyň kislorodsyz gatlaklaryna çümdürmek göz öňünde tutulýar. Şeýle şertlerde organiki maddalar çüýremeýär, bu bolsa uglerodyň uzak wagtlap saklanmagyna mümkinçilik berýär.
Alymlaryň geçen ýyl Alp daglarynyň kislorody az bolan köllerinde takmynan 8000 ýyllyk, hiç hili çüýreme yzy bolmadyk agaç böleklerini tapmaklary bu barlagy maksat edinmäge esas boldy.
Awtorlaryň hasaplamalaryna görä, agzalan derýalaryň boýunda her ýyl takmynan 30 müň inedördül kilometr meýdandaky tokaýy çapyp, olaryň ýerine täze agaçlary ekmek arkaly ýylda bir milliard tonna çenli kömürturşy gazyny (CO₂) izolirläp bolar.
Şeýle-de, alymlar agaçlary derýa arkaly akdyrmagyň logistika çykdajylary azaldýandygyny hem belleýärler. Edil şonuň ýaly, olar şol bir wagtda bu işiň derýalaryň ekoulgamyna, ýerli halklaryň hukuklaryna we buz gatlagynyň üýtgemegine ýetirjek täsiriniň goşmaça öwrenilmelidigini-de nygtaýarlar.