Jeýms Webb garaňky materiýanyň iň takyk kartasyny döretdi

  • şu gün 03:49
  • 51

Jeýms Webb kosmos teleskopunyň maglumatlaryny işleýän alymlar garaňky materiýanyň şu güne çenli döredilen iň takyk kartalarynyň birini düzdiler. Gözlegiň netijeleri Nature Astronomy žurnalynda çap edildi.
Täze karta — yşyk saçmaýan we görünmeýän maddyýet bolan garaňky materiýanyň adaty maddyýet bilen nähili baglanyşyklydygyny we  älemiň «kosmos karkasyny» (gurluşyny) nähili emele getirýändigini görkezýär. Alymlaryň berýän maglumatyna görä, bu kartanyň takyklygy öň,  Habbl teleskopunyň gözegçilikleri esasynda taýýarlanylan şu kysmy kartalardan iki esse ýokarydyr. Bu bolsa ägirt uly galaktika toplumlarynyň çäginde garaňky materiýanyň paýlanyşyny has anyk öwrenmäge mümkinçilik berýär.
Gözleg işleri Sekstant we Ýolbars ýyldyzlar toplumyndaky asman giňişligini gurşap aldy. Bu meýdan doly Aýyň görünýän diskinden  2,5 esse çemesi uly meýdany tutýar. Gözegçilikler takmynan 255 sagat dowam etdi we bu wagtyň içinde 800 müňe golaý, käbirleri ozal ylma mälim bolmadyk galaktikalar hasaba alyndy.
Garaňky materiýanyň paýlanyşyny grawitasiýaly linzirleme  usuly arkaly dikeltmek başartdy. Bu usul  materiýanyň öz massasy bilen giňişligi büküşini we uzakdaky galaktikalardan gelýän ýagtylygyň ýoluny üýtgedişini öwrenmäge esaslanýar. 
Karta arkaly täze goýulyklar ýüze çykdy we netijede onuň gurluşynyň adaty materiýanyň paýlanyşy bilen tas doly gabat gelýändigi belli boldy.
Geljekde alymlar topary
Nancy Grace Roman teleskopunyň kömegi bilen has giň gerimli kartalary döretmegi meýilleşdirýärler.


28.01.2026 16:25
4.3k+

Kosmonawtlar üçin kir ýuwujy maşyn we duş kabinasy döredilýär

2026-njy ýylyň tomsunda Halkara kosmos stansiýasy (HKS) üçin niýetlenen kir ýuwujy maşynyň prototipiniň ýerüsti synaglaryna başlamak meýilleşdirilýär. Bu barada «Himiýa maşyn gurluşygynyň ylmy-gözleg instituty» paýdarlar jemgyýetiniň geljegi uly taslamalar bölüminiň başlygy Ýewgeniý Uýmanowa salgylanyp, TASS habar berýär...

28.01.2026 14:31
2.1k+

Marsda öň Demirgazyk buzly ummandaky ýaly kän suwuň bolanlygy çaklanylýar

Alymlar Marsyň demirgazyk ýarym şarynda gadymy ummanyň kenar ýakasyny ýatladýan derýa hanalaryna meňzeş gurluşlary tapdylar. Bu barada Live Science neşiri habar berýär. Bern uniwersitetiniň hünärmenleri «ExoMars Trace Gas Orbiter», «Mars Express» we «Mars Reconnaissance Orbiter» orbita apparatlarynyň kameralarynyň kömegi bilen Mariner jülgesini içgin öwrendiler...

25.01.2026 23:25
2.8k+

Adam haçan ýene Aýa uçmaly? NASA munuň mümkin bolan senelerini belli etdi

NASA "Orion" kosmos gämisiniň ekipažy bilen Aýyň daşyndan aýlanyp gelmeli "Artemis II" dolandyryşly missiýasynyň goýberiş tertibini neşir etdi. Bu maglumat agentligiň X sosial ulgamyndaky resmi hasabynda paýlaşyldy...

24.01.2026 18:52
6.6k+

Maksat – çaknyşmazlyk: Starlink hemralary tas her sagat çaknyşykdan gaçyp-gutulmaly bolýar

SpaceX-iň ABŞ-nyň Federal aragatnaşyk komissiýasyna berlen hasabatyna görä, 2025-nji ýylyň iýun aýyndan noýabr aýyna çenli Starlink hemralary beýleki kosmos gämileri we galyndylary bilen çaknyşyklardan gaça durmak üçin 148,696 gezek aýlawly hereket etmäge mejbur boldular...