Jeýms Webb garaňky materiýanyň iň takyk kartasyny döretdi

  • 30.01.2026 03:49
  • 1.1k+

Jeýms Webb kosmos teleskopunyň maglumatlaryny işleýän alymlar garaňky materiýanyň şu güne çenli döredilen iň takyk kartalarynyň birini düzdiler. Gözlegiň netijeleri Nature Astronomy žurnalynda çap edildi.
Täze karta — yşyk saçmaýan we görünmeýän maddyýet bolan garaňky materiýanyň adaty maddyýet bilen nähili baglanyşyklydygyny we  älemiň «kosmos karkasyny» (gurluşyny) nähili emele getirýändigini görkezýär. Alymlaryň berýän maglumatyna görä, bu kartanyň takyklygy öň,  Habbl teleskopunyň gözegçilikleri esasynda taýýarlanylan şu kysmy kartalardan iki esse ýokarydyr. Bu bolsa ägirt uly galaktika toplumlarynyň çäginde garaňky materiýanyň paýlanyşyny has anyk öwrenmäge mümkinçilik berýär.
Gözleg işleri Sekstant we Ýolbars ýyldyzlar toplumyndaky asman giňişligini gurşap aldy. Bu meýdan doly Aýyň görünýän diskinden  2,5 esse çemesi uly meýdany tutýar. Gözegçilikler takmynan 255 sagat dowam etdi we bu wagtyň içinde 800 müňe golaý, käbirleri ozal ylma mälim bolmadyk galaktikalar hasaba alyndy.
Garaňky materiýanyň paýlanyşyny grawitasiýaly linzirleme  usuly arkaly dikeltmek başartdy. Bu usul  materiýanyň öz massasy bilen giňişligi büküşini we uzakdaky galaktikalardan gelýän ýagtylygyň ýoluny üýtgedişini öwrenmäge esaslanýar. 
Karta arkaly täze goýulyklar ýüze çykdy we netijede onuň gurluşynyň adaty materiýanyň paýlanyşy bilen tas doly gabat gelýändigi belli boldy.
Geljekde alymlar topary
Nancy Grace Roman teleskopunyň kömegi bilen has giň gerimli kartalary döretmegi meýilleşdirýärler.


10.02.2026 00:37
3.6k+

66 sany güýçli partlama: Günüň ýüzündäki bir işjeň sebit XXI asyryň rekordyny täzeledi

Ýerden göni synlap bolýan 4366-njy işjeň sebit Gündäki güýçli partlamalaryň sany boýunça XXI asyryň täze rekordyny goýdy. Bu barada Russiýanyň Ylymlar akademiýasynyň Kosmos barlaglary institutynyň (İKI RAN) Gün astronomiýasy laboratoriýasyna salgylanýan TASS habar berýär...

09.02.2026 00:09
1.8k+

«Jeýms Webb» teleskopy iň uzakdaky «MoM-z14» galaktikasyny surata düşürdi

Astronomlar «Jeýms Webb» kosmos teleskopunyň kömegi bilen häzirki wagtda mälim bolan galaktikalaryň iň uzakdakysyny tapdylar. «MoM-z14» diýlip atlandyrylýan bu galaktikanyň şuglasynyň Ýer şaryna ýetmegi üçin takmynan 13,5 milliard ýyllyk ýol gerek bolýar...

08.02.2026 10:23
2k+

Ugur üýtgeýär: SpaceX ilki Marsa däl-de, Aýa uçmagy makul bildi

SpaceX kompaniýasy 2027-nji ýylyň martynda Starship gämisiniň Aýyň ýüzüne ilkinji uçarmansyz gonuşyny amala aşyrmak isleýär. Bu barada The Wall Street Journal neşiri habar berýär. Maglumata görä, kompaniýa indi ilkinji nobatda Aý maksatnamasyna we NASA-nyň Artemis taslamasynyň çäklerindäki hyzmatdaşlyga ünsüni gönükdirmek kararyna geldi...

06.02.2026 09:06
2.4k+

Hytaý kosmos bilen Ýeriň arasynda maglumat alyşmakda täze rekord goýdy: sekuntda 120 gigabit

Hytaýly hünärmenler kosmos bilen Ýeriň arasynda lazer şöhlesi arkaly maglumat geçirmek boýunça nobatdaky synagy üstünlikli tamamladylar. Hytaýyň Ylymlar akademiýasynyň Aerokosmos maglumatlary instituty (AIR) maglumat geçirmegiň tizliginiň sekuntda 120 gigabite (Gbps) ýetendigini mälim etdi...