Alymlar rekord derejeli ýylylyk geçirijiligi bolan metal döretdiler

  • 24.01.2026 12:01
  • 2.9k+

Los-Anjelesdäki Kaliforniýa uniwersitetiniň Samueli inženerçilik mekdebiniň alymlary teta fazasynda (θ-TaN) tantal nitridiniň ýylylyk geçirijiligi metr-kelwinde 1100 watta çenli bolan ýörite görnüşini sintez etdiler. Science žurnalynyň maglumatlaryna görä, bu gymmatlyk ýylylyk geçirijiligi 400 W/(m K) bolan misden üç esse ýokarydyr.

Materialyň ýokary netijeliligi onuň altyburçluk atom gurluşy bilen baglanyşyklydyr. Adaty metallarda energiýa daşaýjylaryň arasyndaky çaknyşyklar sebäpli ýylylyk çalt ýaýraýar. Ýöne θ-TaN-da elektronlar bilen fononlaryň arasynda baglanyşyk gowşakdyr (kristal tor titremeleriniň kwantalary). Rentgen şöhlelerini we optiki spektroskopiýany ulanyp geçirilen barlaglar şeýle gurluşyň içki ýylylyk ýaýramagyny basyp, energiýanyň has çalt we az ýitgi bilen hereket etmegine mümkinçilik berýändigini tassyklady. Işläp düzüjileriň pikiriçe, täze metal elektron komponentlerden intensiw ýylylyk ýaýramagyny talap edýän ulanylyşlarda misiň ornuny tutup biler.
Mundan soňra ony AI enjamlarynda, maglumat merkezlerinde, kosmosda we kwantum hasaplama platformalarynda ulanmak meýilleşdirilýär.


düýn 17:29
3.3k+

HNGU-nyň talyp gyzy kükürtden boýag serişdesini almagyň tehnologiýasyny işläp düzdi

Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň talyby Maral Gullyýewa adaty kükürtden boýag serişdelerini almagyň tehnologiýasyny işläp düzdi. Bu oýlap tapyş Türkmenistanyň Maliýe we ykdysadyýet ministrliginiň Intellektual eýeçilik boýunça döwlet gullugy tarapyndan bellige alyndy...

düýn 16:26
4.2k+

Üstýurt düzlüginde möýüň täze görnüşi tapyldy: Karakumosa ustyurtica

Özbegistanyň Garagalpagystan böleginde, Üstýurt düzlüginiň gündogarynda ylym üçin nätanyş bolan täze möý görnüşi ýüze çykaryldy. Möjek-möýler maşgalasyna degişli bolan bu täze görnüş baradaky maglumatlar Arachnology halkara ylmy žurnalynda neşir edildi...

düýn 10:56
1.1k+

Wera Rubin obserwatoriýasynyň ulgamy bir gijede 800 müň kosmos hadysasyny hasaba aldy

Wera Rubin adyndaky obserwatoriýanyň awtomat habar beriş ulgamy resmi taýdan işe başlady. Bu ölçegi ýeňil awtomobil bilen deň bolan LSST kamerasy bilen enjamlaşdyrylan iň uly ýerüsti astronomiýa taslamadyr. Kamera bir gijäniň dowamynda gijeki asmanyň müňe golaý suratyny almaga we iň kiçijik üýtgeşmeleri hem hasaba almaga ukyplydyr...

04.03.2026 16:19
4.2k+

Çybynlaryň «adam kastyna çykanyna» 1,8 million ýyl bolupdyr

Biologlar mör-möjekleriň DNK-syny seljerip, çybynlaryň adamy çakmak arkaly iýmitlenip başlamagynyň takmynan 1,8 million ýyl mundan ozal Günorta-Gündogar Aziýada ýüze çykandygy baradaky netijä geldiler. Çybynlar adam üçin iň wehimli mör-möjekler hasaplanylýar...