Britaniýanyň Tokamak Energy kompaniýasy ilkinji gezek synag termoýadro reaktory bolan ST40-nyň içindäki plazmanyň nähili hereket edýändigini jemgyýetçilige görkezdiler. Bu üstünlik adamzady çäksiz we ekologiýa taýdan arassa energiýa öndürip bilýän elektrik stansiýalaryna bir ädim ýakynlaşdyrýar.
Wideoýazgy sekuntda 16 müň kadr surata düşürip bilýän ýokary tizlikli kamera arkaly alyndy. Kadrlarda halka görnüşli kameralaryň içinde aýlanyp duran ýagty saçýan wodorod plazmasynyň benewşe buludy görünýär. Plazma güýçli magnit meýdany arkaly saklanýar we Günüň üstündäki temperaturadan ýokary diýen ýaly derejede gyzdyrylýar.
Plazmanyň diňe daşky gatlagy ýagtylyk çykarýar. Onuň ýadrosy bolsa şeýle bir gyzgyn welin, göze görünýän yşyk çykarmaga ukyply däl.
Kadrlardaky ýokarky çep bölekde peýda bolan açyk gülgüne şöhle — deýteriý gazynyň goýberilmegi bilen baglanyşyklydyr. Sag tarapdaky gyrmyzy öwüşgin bolsa ýörite enjam arkaly berilýän litiý bölejikleriniň netijesidir. Litiý plazmanyň has gyzgyn gatlagyna düşende elektronlaryny ýitirip, Li⁺ (ionlaşdyrylan litiý) görnüşine geçýär. Şol ýagdaýda ol ýaşyl-sary öwüşginli ýagtylyk saçýar we magnit meýdanynyň ugruna görä hereket edýär.
Alymlaryň bellemegine görä, görkezilen wideo ýadro birleşmesiniň özi däl, plazmanyň özüni alyp barşy we ionlaşma prosesini görkezýär. Käbir habar beriş serişdeleri muňa ýalňyş düşünipdir.
ST40 häzirki wagtda dünýäde iň güýçli sferik tokamak hasaplanýar. 2022-nji ýylda Tokamak Energy plazmanyň temperaturasynyň 100 million gradusa ýetendigini mälim edipdi — bu gelejekde täjirçilik termoýadro birleşmesi üçin zerur bolan çäkdir. Şonuň bilen birlikde, desga entek energiýa öndürmek üçin zerur bolan durnukly reaksiýany dowam etdirmäge ukyply däl.
