Miçigan döwlet uniwersitetinden alymlar ösümliklere ýagtylygyň pes bolan şertlerinde-de ösmäge mümkinçilik berýän ozal näbelli mehanizmi tapdy. Ylmy gözlegiň netijeleri Nature Communications žurnalynda neşir edildi.
Işe ýolbaşçylyk eden professor Erih Grotwoldyň aýtmagyna görä, bu açyş artykmaç ýagtylygy has ýeňil geçirip, ýagtylyk energiýasyny netijeli ulanjak ekinleri ösdürmäge kömek edip biler.
Adatça, ösümliklere ösmek we ýaşamak üçin ýagtylyk zerur, ýöne käwagt onuň aşa köp bolmagy, tersine, zyýan ýetirýär. Ultrabenewşeden goranmak üçin ösümlik aýratyn molekulalary – flawanoidleri we pigmentleri bölüp çykarýar. Ylmy gözlegçiler bu maddalary ünsli öwrenip başlady.
Topar arabidopsis ösümliginiň mutant görnüşlerine ünsi gönükdirdi. Olarda flawanoidleri bölüp çykarmaga jogap berýän fermentleriň biri ýokdy. Bu hem öýjüklerde naringenin-halkon (NGC) atly birleşmäniň ýygnanmagyna sebäp boldy. Şeýle ösümlikler adaty görnüşlerden tapawutlylykda bellibir ýagtylykda gowşak ösýärdi.
Munuň näme sebäpden şeýledigine düşünmek üçin alymlar arabidopsisiň müňlerçe mutasiýasyny döredip, ultrabenewşä duýgur bolan belok – UVR8 geni üýtgän ösümliklerde ösüşiň kemçiliksizdigine göz ýetirdi. Goşmaça tejribeler NGC-niň UVR8 bilen aragatnaşyk saklaýandygyny we onuň işini üýtgedýändigini görkezdi. Adatça, UVR8 geni ösümlik ultrabenewşe alan ýagdaýynda işläp başlaýar we gorag signallarynyň zynjyryny işe girizýär. Ýöne häzirki ýagdaýda NGC ultrabenewşe pes bolan ýagdaýynda-da nähilidir bir ýol bilen UVR8-i ösüş signallaryny işjeňleşdirmäge mejbur edýär.
Bu açyş ösümlikleriň ösüşini diňe bir ýagtylyk bilen däl, eýsem içki molekulalar bilen dolandyryp boljakdygyny görkezýär.
Ylmy gözlegiň awtorlarynyň biri Nan Szýan NGC-niň maddalaryň alyş-çalşygynyň aralyk önümi bolup, UVR8 belogynyň işine gönüden-göni täsir etmäge ukyplydygyny belledi. Geljekde bu açyş ýaramaz şertlere çydamly we garaňkylykda ösmäge ukyply ekinleri döretmek üçin esas bolup biler.
