Astronomlar galaktikamyzda ýerleşýän käbir ýyldyzlaryň özboluşly «owazlary» goýberýändigini ýüze çykardylar. Bu «owazlar» ýyldyzlaryň hem-de galaktikamyzyň ösüş taryhyny öwrenmäge mümkinçilik berýär. «Nature» žurnalynda çap edilen ylmy barlagyň netijelerine görä, ýyldyzlaryň ýagtylygy dowamly bolup geçýän «ýyldyztitremeler» sebäpli, kähalatlarda üýtgeýär.
Gözlegiň ýolbaşçysy, Awstraliýanyň milli uniwersitetinden doktor Klaudiýa Reýesiň aýtmagyna görä, ýyldyzlaryň her biri aýratyn saz guraly ýaly, hersiniň özboluşly owazy bar.
«Ýyldyztitremeler ýyldyzyň ýagtylygynyň yzygiderli üýtgemegine sebäp bolýar. Bu gysgajyk tolkunlary öwrenmek arkaly, biz ýyldyzyň sazly ritmini eşidip bilýäris. Bu tolkunlar sazyň notalaryna meňzeýär. Her bir ýygylyk bize ýyldyzyň ululygy, onuň himiki düzümi we içki gurluşy barada gürrüň berýär» — diýip, ol düşündirýär.
Her bir ýyldyzyň içinde «peji» ýada salýan, ýadro reaksiýalary bolup geçýän bölüm bolýar. Bu reaksiýalar arkaly elementler emele gelýär, soň bolsa olar kosmosa zyňylýar. Ýyldyzyň ýaşy ulaldygyça, massasy ýa-da içki gurluşy üýtgedigiçe, şol reaksiýalaryň geçýän ýerlerem ýa giňelýär, ýa-da daralýar. Netijede, ýyldyz sese öwürmäge ukyply, dürli-dürli ýygylykdaky tolkunlary ýaýradyp başlaýar.
Gözlegiň dowamynda, alymlar galaktikamyzda ýerleşýän «M67 açyk toplumyndaky» ýyldyzlary öwrendiler. Bu toplumdaky ýyldyzlar şol bir wagtda, şol bir molekulýar bulutdan döräpdir. Şonuň üçin-de olaryň himiki düzümi hem, ýaşy hem birmeňzeş.
Alymlar bu toplumdaky ýyldyzlaryň belli bir tapgyra ýetenlerinde, goýberýän ýygylyklarynyň birsalym durýandygyny, soň gaýtalanýan ýaly bolup, ýene dowam edýändigini ýüze çykardylar. Doktor Reýes bu ýagdaýy «plato» diýip atlandyrýar. Plato ýyldyzyň massasyna we onuň metal düzümine baglylykda, belli bir ýygylykda, belli bir gatlakda ýüze çykýar.
«Bu bize platonyň haçan we haýsy ýygylykda ýüze çykjakdygyny çaklamaga we ýyldyzlaryň ýaşyna takyk baha bermäge mümkinçilik berýär» — diýip, gözlegiň awtory aýdýar.
Bu gözleg ýyldyzlaryň kemala gelşini has aýdyň göz öňüne getirmäge mümkinçilik berýär, şeýle-de olaryň ýaşyny has takyk kesgitlemek üçin täzeçe usuly hödürleýär. Bular bolsa, öz gezeginde, galaktikamyzyň taryhyny öwrenmekde möhüm ähmiýete eýe bolup durýar.
