Nature Computational Science žurnalynda neşir edilen täze ylmy gözleg generatiw emeli aň pudagynyň ösmeginiň çynlakaý ekologiýa netijeleri barada duýdurýar diýip, Techxplore ýazýar.
Hytaýyň Ylymlar akademiýasynyň Şäher gurşawy institutynyň we Ysraýyldaky Raýhman uniwersitetiniň alymlary generatiw emeli aň programmalaryna bolan islegiň ýokarlanmagy sebäpli ýakyn ýyllarda öndürilip bilinjek elektron galyndylarynyň möçberini hasapladylar.
Ylmy gözlegiň awtorlarynyň belleýşi ýaly, ChatGPT ýaly programmalar uly hasaplaýyş çeşmelerini talap edýär we munuň üçin maglumat merkezlerinde ýerleşýän ýöriteleşdirilen grafiki prosessorlar ulanylýar. Bu çeşmeler ýyl geçdigisaýyn könelip, gaýtadan işlemek kyn bolan çap platalary we batareýalar ýaly galyndylary döredýär.
“Eger häzirki tendensiýalar dowam etse, emeli aň pudagy 2030-njy ýyla çenli 1,2-den 5,0 mln tonna çenli elektron galyndyny öndürip biler” – diýlip, ylmy gözlegde aýdylýar.
Hünärmenler generatiw emeli aňyň işlemegi üçin zerur enjamlaryň sanyny, onuň düzüm bölekleriniň ortaça işleýiş möhletini we maglumatlar merkezleriniň sanyny hasapladylar. Bu maglumatlara esaslanan kompýuter modeli generatiw emeli aňdan elektron galyndylarynyň ýyllyk önümçiliginiň 2023-nji ýylda 2,6 müň tonnadan onýyllygyň ahyryna çenli 2,5 mln tonna çenli ýokarlanyp biljekdigini görkezdi.
“Biziň netijelerimiz emeli aň pudagynda ýapyk aýlanyşykly ykdysadyýete geçmegiň zerurlygyny nygtaýar. Enjamlaryň gaýtadan işlenmegi diňe bir galyndylaryň möçberini azaltman, eýsem täze enjamlary öndürmek üçin çeşmelere bolan zerurlygy azaldar” diýip, ylmy gözlegiň awtorlarynyň biri, doktor Li Wan belleýär.
Şeýle-de, hünärmenler tehnologiýalaryň ýaşaýyş sikliniň ekologiýa taraplaryny, şol sanda olaryň önümçiligini we gaýtadan işlenmegini göz öňünde tutmagyň zerurdygyny belleýär.
“Diňe şeýle çemeleşmede daşky gurşawa ýetýän ýaramaz täsiri azaldyp bolar” – diýip, doktor Wan sözüniň üstüni ýetirýär.
