Halkara paleontologlar topary Birma ýantarynda üstünden 99 million ýyl geçen gadymy şöhle saçýan tomzagy tapdylar. Dinozawrlar döwründäki galyndy hakda Proceedings of the Royal Society B. žurnalynda beýan edildi diýip, vokrugsveta.ru habar berýär.
Bu tapylan şöhle saçýan tomzak täze Flammarionella jynsyna degişli bolup, oňa Hehaikuni ady berildi. Bu nusga Mýanmanyň Kaçin ştatynda gazylan ýantarda tapyldy. 99 million ýyl ozal doňup galan Birma ýantarynyň bu ele salnan nusgasy şeýle bir gowy saklanypdyr welin, gadymy tomzagyň gurluşynyň iň ownuk böleklerini hem jikme-jik öwrenip bolar.
Gadymy tomzak “ýalpyldawuk” wekilleri bilen tanalýan Lýusiolina kiçi maşgalasyna degişlidir, ýöne ol özboluşly aýratynlyklary bolan häzirki zaman tomzaklaryndan düýpgöter tapawutlanýar. Onuň bedeniniň uzynlygy 8,5 mm bolup, daşy gür tüýjagazlar bilen örtülendir we düýbi çukurdan çykýan murtjagazlary bolsa ýörite töweregi duýmaga mümkinçilik berýändir.
Alymlar mör-möjekleriň ýagty organyna aýratyn üns berdiler. Ol iki garyn segmentinde ýerleşip, Protoluciola albertalleni ýaly bir ýantarda tapylan beýleki bioluminesent mör-möjeklerden tapawutlanýar. Bu eýýäm 99 million ýyl ozal tomzaklaryň ýalpyldawuk we ösen ukybynyň bardygyny görkezýär.
Gözlegçiler, tapylan tomzak bioluminesensiýanyň ewolýusiýasyna we gadymy mör-möjekleriň durmuşynda oýnaýan roluna has gowy düşünmäge kömek eder diýip hasaplaýarlar. Hakykatda, tomzaklardaky bioluminesensiýa goşa funksiýany ýerine ýetirýär: birinjisi, ýyrtyjylardan goramak üçin (“şöhle saçmagy” mör-möjekleriň zäherli bolup biljekdigini duýdurýar), ikinjisi, garyndaşlary bilen aragatnaşyk saklamak üçin (tanyşmak, territoriýany goramak we ş.m.).
Uzak wagt bäri mör-möjekleriň ýalpyldamak ukybynyň goranyş mehanizmi hökmünde ýüze çykandygyna ynanýardylar, ýöne soňky gözlegler ýyrtyjylar üçin howply toksinleriň, lusibufaginleriň ýalpyldawuklyk ukybynyň ýüze çykmagyndan soň ösendigini görkezýär. Şonuň üçin bu mör-möjekleriň bir wagtlar nädip we näme üçin ýalpyldap başlandygy baradaky soraga takyk jogap ýok.
