Ýakynda geçirilen “Halkara ulag-üstaşyr geçelgeleri: özara arabaglanyşyk we ösüş - 2023” atly II halkara maslahata gatnaşyjylar Türkmenistanyň döwlet we hususy guramalarynyň daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen hyzmatdaşlygynyň taraplaryny ara alyp maslahatlaşdylar. Hususy kompaniýalar ýük daşamakda barha möhüm orun eýeleýärler, ýöne döwlet tarapyndan ygtybarly düzgünleşdirilmese bu iş ep-esli kynçylyklara duçar bolar, sebäbi döwlet edaralary gatyşmazdan ulag guramasy bilen baglanyşykly birgiden meseleleri çözüp bolmaz diýip, tehniki ylymlaryň doktory Allaberdi Ylýasow CentralAsia.news saýtynda ýerleşdiren makalasynda ýazýar.
Ulag-üstaşyr geçelgeleri halkara söwdasynda esasy baglanyşykdyr. Hususan aýdanda, logistika harytlary bir nokatdan beýlekisine daşamak borjuny öz üstüne alýan köp sanly kompaniýalardyr. Şeýle hem, oňa käbir önümleri öndürýän, öz logistika bölümleri bolan guramalar hem girýär. Logistika dünýäniň iň uly korporasiýalarynyň işi üçin möhüm ähmiýete eýe. Köp ýagdaýlarda olar önümlerini bir ýurtda ösdürýärler, başga bir ýurtda işläp taýýarlaýarlar we üçünji ýurtda taýýar önümi ahyrky sarp edijä ýetirýärler. Bu nusga halkara işewürlik zynjyrlary üçin ählumumy üpjünçilik zynjyryny üznüksiz dolandyrmagyň zerurdygyny görkezýär.
“Bu ýagdaýda ählumumy üpjünçilik zynjyry dürli ýurtlara we prosesiň elementlerine hakyky wagtda hemişe gözegçilik edilip bilinjek bitewi bir elemente girýär. Ýönekeý sözler bilen aýdylanda, taýýarlanan toplum bölegi wagtynda öndürijä eltilmelidir, öz gezeginde öndüriji önümi ahyryna çenli ýygnaýar we sarp edijä iberýär " – diýip, bilermen belleýär.
Logistikany ösdürmek bazary häzirki zaman dünýäsinde iň işjeňlerden biridir. Ösen ýurtlarda jemi içerki önümiň ortaça paýy takmynan 13-14%. Ulag kompaniýalarynyň we ulag logistikasynyň döwlete uly girdeji getirýändigini görmek bolýar. Şeýlelik bilen, Irlandiýada jemi içerki önümiň paýy takmynan 14,1%, Singapurda we Gonkongda 13,8%, Germaniýada 13%. Umuman alanyňda, global ulag logistika bazary takmynan 2,7 trillion ABŞ dollaryny düzýär
Häzirki zaman ykdysadyýetiniň ýene bir aýrylmaz bölegi - innowasion logistika.
Sanly tehnologiýalar, beýleki zatlar bilen bir hatarda, sarp edijä haryt eltmek zynjyryna täsir edip, işiň ugruny we ösüşini ep-esli üýtgetdi.
Üznüksiz ösüş ahyrky netijede logistika prosesleriniň ýarpy bölegi awtomatiki bolar we logistika üçin IT çözgütleri ähli kompaniýalarda we olaryň işinde adaty bir ýagdaýa öwrüler. Sanlylaşdyrma logistikada köp täze mümkinçilikleri açar: tizleşdirme, üýtgeşdirme, işewürlik modelini üýtgedip gurmak, giňeldilen hyzmatlary hödürlemek.
Türkmenistan multimodal ulag-üstaşyr geçelgelerini emele getirmekde täze tehnologiýalary işjeň ulanýar we bu iş sebitde hem-de dünýäde söwda-ykdysady gatnaşyklaryň ösmegine oňaýly täsir edýär.
Şol sebäpli nebit-gaz pudagynda logistikany guramak üpjünçilik zynjyryny gurmak üçin çylşyrymly, köplenç üýtgeşik çemeleşmäni talap edýär. Mysal üçin, Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynyň geografiki ýerleşişi önümleriň kuwwatyny we görnüşini artdyrýar we Türkmenistanyň üstaşyr-ulag kuwwatyny netijeli durmuşa geçirmek üçin mümkinçilikleri giňeldýär. Şeýle hem ýewraziýa yklymynyň energiýa we aragatnaşyk pudaklaryndaky ylalaşykly hereketler, häzirki zaman halkara ykdysady gatnaşyklar ulgamyna integrasiýa.
Bilermeniň pikiriçe, Türkmenistanda nebit önümlerini satmakda Aziýa ugrunda halkara maýa goýum işewürligini ösdürmegiň merkezi bolmak üçin ähli mümkinçilikler bar. Durnukly we ygtybarly Aziýa sebiti senagatyň hem oba hojalygynyň ähli pudaklarynda çalt ösýär, şonuň üçin Aziýa ýurtlarynda nebit önümlerine gündelik isleg ösýär. Pars aýlagyna we Hindi ummanyna çykýan dünýä bazarlarynda isleg bildirilýän uglewodorod çig mallaryndan alnan önümleriň eksportyny artdyrmakda häzirki döwürde Türkmenistanyň ösen ulag-üstaşyr geçelgelerinden peýdalanmak wagtyň talaby bolup durýar.
