Halkara maliýe institutynyň (IIF) täze maglumatyna görä, 2025-nji ýylda dünýäniň umumy bergisi örän çalt depginler bilen ösdi. Döwletleriň, öý hojalyklarynyň we dürli görnüşli kompaniýalaryň umumy borçlary bir ýylyň içinde 29 trillion dollar artyp, jemi 348,3 trillion dollara ýetdi. Bu görkeziji adamzat taryhynda täze heniz görülmedik ýagdaýdyr.
Bu ägirt uly ösüşiň esasy hereketlendirijisi döwletleriň öz üstüne alan borçlary boldy. Diňe döwlet bergileriniň özi 10 trillion dollardan gowrak artdy, bu möçberiň uly bölegi ABŞ, Hytaý we Ýewropa ýurtlaryna degişli. Häzirki wagtda dünýä bergisi diňe bir adamlaryň ýa-da hususy şereketleriň däl-de, eýsem iri ykdysadyýetleriň durnukly býujet gytçylygy sebäpli ýokarlanýar.
Ykdysadyýetdäki berginiň jemi içerki önüme bolan gatnaşygy ösen ýurtlarda birneme peselip, 308% derejesine düşdi. Emma ösüp barýan ykdysadyýetli ýurtlarda ýagdaý tersine boldy we olaryň bergisi öz JIÖ-iň 235%-ine ýetip, uly howp döredip başlady. 2025-nji ýylyň ahyryna çenli döwlet bergisi 106,7 trillion dollar, maliýe däl kompaniýalaryň bergisi 100,6 trillion dollar, öý hojalyklarynyňky bolsa 64,6 trillion dollar derejesinde hasaba alyndy.
2026-njy ýyl üçin çaklamalar hem gowulygy wada bermeýär. Eger döwletler öz býujetlerini tygşytlamasalar we kompaniýalar obligasiýalar arkaly pul karz almagy dowam etseler, global bergi has-da artar. Mundan başga-da, şu ýylyň dowamynda ösýän bazarlar 9 trillion dollar, ösen bazarlar bolsa 20 trillion dollardan gowrak öňki bergilerini gaýtarmaly ýa-da täzeden maliýeleşdirmeli bolar.
