Niderlandlarda himiýa kanunlaryny inkär edýän we öz-özüni dikeldýän plastik döredildi

  • 10.02.2026 15:07
  • 3k+

Niderlandlaryň Wageningen uniwersitetiniň barlagçylary, professor Ýasper wan der Guhtyň ýolbaşçylygynda, materialyň düýpgöter täze görnüşini oýlap tapdylar we oňa «kompleksimer» diýip at dakdylar. Onuň üýtgeşikligi, öň biri-birine düýbünden çapraz gelýär diýlip hasap edilen häsiýetleri-de özünde jemlemegindedir. 

Ýokary hilli plastikdäki güýçli durnuklylyga eýe bolan täze maddany adaty aýna ýaly aňsatlyk bilen üfläp, dürli görnüşe salyp hem bolýar.
Onýyllyklaryň dowamynda ylymda madda näçe haýal erese we işlemek üçin näçe ýeňil bolsa, netijede ol şonça-da döwülegen bolmaly diýlen düşünjä eýerilip gelindi. Alymlar molekulýar derejedäki baglanyşygyň maksadyny üýtgedip, bu garaýşy ret etmegi başardylar. Şoňa görä, kompleksimer adaty himiki baglanyşyklaryň deregine, fiziki dartylma güýji arkaly saklanýar. Ondaky her molekulýar zynjyryň ýarysy položitel, beýleki ýarysy bolsa otrisatel zarýada eýedir. Netijede molekulalar edil magnit ýaly biri-birine ýapyşýarlar.

Şeýle gurluş sebäpli molekulalaryň arasynda has köp boşluk galýar. Bu bolsa materialyň haýran galdyryjy derejede berkligini saklamagyna mümkinçilik berýär. Kompleksimerden ýasalan önüm hatda gaty ýere gaçanda-da döwülmeýär. Mundan başga-da, bu maddy serişde öz-özüni dikeltmek ukybyna hem eýedir. Eger onda jaýryk emele gelse, şol şikeslenen ýeri, meselem, adaty fen bilen gyzdyryp, biri-birine gysmak ýeterlik. Şeýle edilende molekulýar baglanyşyklar şol bada dikelýär.


düýn 13:40
2.3k+

Nemes matematigi 60 ýyllyk meseläniň çözgüdi üçin Abel baýragyny aldy

Nemes matematigi Gerd Faltings 1983-nji ýylda öňe sürlen Mordell çaklamasynyň subutnamasy üçin 2026-njy ýylyň Abel baýragynyň eýesi boldy. Bu barada «New Scientist» neşiri habar berýär. Bu çaklama 1922-nji ýylda Luis Mordell tarapyndan düzülipdi...

düýn 09:29
4.1k+

Panamada iň ownuk ýaprakly agaç tapyldy: görnüş derrew ýitmek howpy astynda diýlip yglan edildi

Smitson institutynyň botanikleri Panamada Clusia nanophylla atly täze agaç görnüşini resmi taýdan beýan etdiler. Bu ösümligiň taryhy 2000-nji ýylda Serro-Kolorado daglyk sebitinden başlandy, ýöne bilermenleriň onuň özboluşlylygyny tassyklamagy üçin 25 ýyl gerek boldy...

22.03.2026 12:31
5.8k+

Bizden 83 ýagtylyk ýyly uzaklykda ýaşaýyş mümkinçilikli täze super Ýer tapyldy

Kosmos kartasynda, astronomik ölçegler boýunça örän golaýda täze bir gyzykly nokat peýda boldy. Ýerden 83 ýagtylyk ýyly uzaklykda alymlar adaty tapyndylardan düýbünden tapawutlanýan bir planetany ýüze çykardylar...

22.03.2026 08:03
1.7k+

Inženerler bir serwerde 110 günüň dowamynda Pi sanynyň 314 trillion sanyny hasapladylar

«StorageReview» barlaghanasynyň inženerler topary Pi sanyny hasaplamakda oturdan soňra 314 trillion sanyna ýetip, täze dünýä rekordyny goýdular. Ähli hasaplamalar ýeke-täk Dell PowerEdge R7725 serwerinde 110 günüň dowamynda bökdençsiz we täzeden ýüklenmesiz ýerine ýetirildi...