Aýdan alnan topragyň seljermesi Ýerde suwuň gelip çykyşy baradaky düşünjeleri üýtgedýär

  • düýn 20:13
  • 2.1k+

Aý topragynyň (regolitiň) seljermesi Ýerdäki suwuň esasy böleginiň daşarky kosmosdan gelmedik bolmagynyň mümkindigini görkezdi. Şeýle netijä takmynan 50 ýyl mundan ozal “Apollo” missiýalary tarapyndan getirilen nusgalary täzeden öwrenen amerikan alymlar geldiler.

Uzak wagtlap "ýaş Ýeriň" başda gurak bolandygyna ynanylýardy. Bu nazaryýete görä, Gün ulgamynyň içki bölegindäki ýokary temperatura buzuň saklanmagyna päsgel berýärdi we planetanyň emele gelmeginiň başlangyç tapgyrlarynda bar bolan suw bugaryp gidipdi. Soňra ummanlaryň "giçki agyr bombalama" döwründe kometalar tarapyndan getirilendigi çaklanylýardy. Şeýle-de bolsa, bu çaklamanyň kynçylyklary bardy: Ýeriň suwunyň izotop düzümi kometalaryňky bilen gabat gelmeýärdi.
PNAS žurnalynda çap edilen barlagda alymlar kislorod izotoplarynyň gatnaşygyny deňeşdirip, Aý topragynyň diňe bir göteriminiň Ýerden daşarky (asteroid/kometa) gelip çykyşa eýedigini anykladylar. Gadymy döwürlerde Aýyň we Ýeriň asteroidleriň hem-de kometalaryň meňzeş zarbalaryna sezewar bolandygy sebäpli, bu maglumatlar Ýerdäki ýagdaýa hem baha bermäge mümkinçilik berýär.
Asteroid maddasynyň esasy böleginde suw ýok diýen ýaly, kometa materialy bolsa Gün ulgamynyň içki bölegine has az mukdarda gelipdir. Bu bolsa, Ýer ummanlarynyň emele gelmeginde daşarky asman jisimleriniň paýynyň diňe bir göterimiň ujypsyz bölegine deňdigini aňladýar.
Awtorlar suwuň peýda bolmagynyň we netijede ýaşaýyş üçin şertleriň döremeginiň asteroidleriň ýa-da kometalaryň bombalamagy bilen däl-de, Ýeriň öz emele gelmeginiň içki prosesleri bilen baglanyşyklydygyny belleýärler.


düýn 03:49
1k+

Jeýms Webb garaňky materiýanyň iň takyk kartasyny döretdi

Jeýms Webb kosmos teleskopunyň maglumatlaryny işleýän alymlar garaňky materiýanyň şu güne çenli döredilen iň takyk kartalarynyň birini düzdiler. Gözlegiň netijeleri Nature Astronomy žurnalynda çap edildi. Täze karta — yşyk saçmaýan we görünmeýän maddyýet bolan garaňky materiýanyň adaty maddyýet bilen nähili baglanyşyklydygyny we  älemiň «kosmos karkasyny» (gurluşyny) nähili emele getirýändigini görkezýär...

28.01.2026 16:25
4.5k+

Kosmonawtlar üçin kir ýuwujy maşyn we duş kabinasy döredilýär

2026-njy ýylyň tomsunda Halkara kosmos stansiýasy (HKS) üçin niýetlenen kir ýuwujy maşynyň prototipiniň ýerüsti synaglaryna başlamak meýilleşdirilýär. Bu barada «Himiýa maşyn gurluşygynyň ylmy-gözleg instituty» paýdarlar jemgyýetiniň geljegi uly taslamalar bölüminiň başlygy Ýewgeniý Uýmanowa salgylanyp, TASS habar berýär...

28.01.2026 14:31
2.2k+

Marsda öň Demirgazyk buzly ummandaky ýaly kän suwuň bolanlygy çaklanylýar

Alymlar Marsyň demirgazyk ýarym şarynda gadymy ummanyň kenar ýakasyny ýatladýan derýa hanalaryna meňzeş gurluşlary tapdylar. Bu barada Live Science neşiri habar berýär. Bern uniwersitetiniň hünärmenleri «ExoMars Trace Gas Orbiter», «Mars Express» we «Mars Reconnaissance Orbiter» orbita apparatlarynyň kameralarynyň kömegi bilen Mariner jülgesini içgin öwrendiler...

25.01.2026 23:25
2.8k+

Adam haçan ýene Aýa uçmaly? NASA munuň mümkin bolan senelerini belli etdi

NASA "Orion" kosmos gämisiniň ekipažy bilen Aýyň daşyndan aýlanyp gelmeli "Artemis II" dolandyryşly missiýasynyň goýberiş tertibini neşir etdi. Bu maglumat agentligiň X sosial ulgamyndaky resmi hasabynda paýlaşyldy...