Aýdan alnan topragyň seljermesi Ýerde suwuň gelip çykyşy baradaky düşünjeleri üýtgedýär

  • 30.01.2026 20:13
  • 3.9k+

Aý topragynyň (regolitiň) seljermesi Ýerdäki suwuň esasy böleginiň daşarky kosmosdan gelmedik bolmagynyň mümkindigini görkezdi. Şeýle netijä takmynan 50 ýyl mundan ozal “Apollo” missiýalary tarapyndan getirilen nusgalary täzeden öwrenen amerikan alymlar geldiler.

Uzak wagtlap "ýaş Ýeriň" başda gurak bolandygyna ynanylýardy. Bu nazaryýete görä, Gün ulgamynyň içki bölegindäki ýokary temperatura buzuň saklanmagyna päsgel berýärdi we planetanyň emele gelmeginiň başlangyç tapgyrlarynda bar bolan suw bugaryp gidipdi. Soňra ummanlaryň "giçki agyr bombalama" döwründe kometalar tarapyndan getirilendigi çaklanylýardy. Şeýle-de bolsa, bu çaklamanyň kynçylyklary bardy: Ýeriň suwunyň izotop düzümi kometalaryňky bilen gabat gelmeýärdi.
PNAS žurnalynda çap edilen barlagda alymlar kislorod izotoplarynyň gatnaşygyny deňeşdirip, Aý topragynyň diňe bir göteriminiň Ýerden daşarky (asteroid/kometa) gelip çykyşa eýedigini anykladylar. Gadymy döwürlerde Aýyň we Ýeriň asteroidleriň hem-de kometalaryň meňzeş zarbalaryna sezewar bolandygy sebäpli, bu maglumatlar Ýerdäki ýagdaýa hem baha bermäge mümkinçilik berýär.
Asteroid maddasynyň esasy böleginde suw ýok diýen ýaly, kometa materialy bolsa Gün ulgamynyň içki bölegine has az mukdarda gelipdir. Bu bolsa, Ýer ummanlarynyň emele gelmeginde daşarky asman jisimleriniň paýynyň diňe bir göterimiň ujypsyz bölegine deňdigini aňladýar.
Awtorlar suwuň peýda bolmagynyň we netijede ýaşaýyş üçin şertleriň döremeginiň asteroidleriň ýa-da kometalaryň bombalamagy bilen däl-de, Ýeriň öz emele gelmeginiň içki prosesleri bilen baglanyşyklydygyny belleýärler.


19.02.2026 09:05
1.7k+

Perseverance barlaglary Marsyň öň çygly we maýyl bolandygyny tassyklady

Marsyň ýüzünde geçirilen barlaglar milliardlarça ýyl ozal bu planetanyň öň çaklanylyşy ýaly buz bilen örtülmän, gaýta maýyl we çygly bolandygyny görkezdi. Munuň özi «Nuh eýýamy» diýlip atlandyrylýan döwürde (takmynan 4,1–3,7 mlrd ýyl ozal) Marsda äpet suw howdanlarynyň we derýalaryň bolandygyny çaklamaga doly mümkinçilik berýär...

18.02.2026 15:45
3.6k+

Özbegistan 2028-nji ýyla çenli ilkinji ylmy hemrany we kosmonawty uçurmaga taýýarlanýar

Özbegistan 2028-nji ýylda 6U görnüşli ilkinji ylmy hemrasyny uçurmagy meýilleşdirýär. Bu hemra türki halklaryň görnükli astronomy, matematigi, akyldary we şahyry Mirzo Ulugbegiň hormatyna atlandyrylar. Şeýle hem Respublikada ýurduň ilkinji kosmonawtyny taýýarlamak boýunça işler alnyp barylýar...

16.02.2026 18:08
6.5k+

Ýyldyz ýuwdan gara girdap öňküden güýçlendi we 50 esse ýiti ýanyp başlady

Oregon uniwersitetiniň professory Iwett Sendesiň ýolbaşçylygyndaky astronomlar topary AT2018hyz diýlip atlandyrylýan sowulma güýji arkaly dargama ýagdaýyndan gelýän radioşöhlelenmäniň birden artandygyny hasaba aldylar...

16.02.2026 03:49
2.2k+

Indi kosmosda ýangyç guýmak mesele däl: Spaceium bu ugurda üstünlikli synag geçirdi

Emeli hemralara ýangyç guýmak we olary abatlamak üçin orbital beketleriň ulgamyny işläp düzýän Spaceium startapy özüniň esasy tehnologiýasyny üstünlikli synagdan geçirdi. Geçen ýylyň noýabr aýynda kompaniýa SpaceX Transporter-15 missiýasynyň düzüminde robotlaşdyrylan hereketlendiriji mehanizmi älem giňişligine çykarypdy...