Täze ylmy gözleg plastik hapalanmasynyň diňe bir ummanlaryň ekoulgamyna däl, eýsem planetanyň materik bölegine-de zyýan ýetirýändigini görkezdi. London uniwersitetiniň alymlarynyň maglumatlaryna görä, plastik eýýäm ýerüsti ekoulgamlara aralaşyp, ownuk süýdemdirijiler, mör-möjekler we oňurgasyzlar üçin howp döredýär diýip, Phys.org habar berýär.
Işiň çäklerinde hünärmenler Beýik Britaniýada ownuk süýdemdirijileriň birnäçesiniň dokumasyny we nejasatyny öwrendi. Infragyzyl enjamlaryň kömegi bilen olar Ýewropadaky kirpilerde, tokaý syçanlarynda, alaňňyrtlarda we çal alakalarda plastik bölejiklerini tapdy. Kirpilerden alnan 189 nusganyň 19%-inde plastik bardy. Bir ýagdaýda kirpide 12 bölek gülgüne we dury reňkli poliester tapyldy.
Plastigiň haýwanlaryň organizmine nähili düşýändigini anyklamak üçin, alymlar iýmit zynjyryny seljerip, mör-möjekleriň 2000-den gowrak nusgasyny we topragy öwrendi. Görlüp oturylsa, mikroplastik diňe bir organizmden geçmän, eýsem oňurgalylaryň we oňurgasyzlaryň dokumalarynda ýygnanyp bilýär eken.
Ylmy gözlegçiler ilkinji gezek käbir haýwan görnüşleriniň diňe bir hapalanan iýmiti tötänleýin iýmän, eýsem howadan we toprakdan mikrobölejikleri “bilkastlaýyn” ýuwudýandygyny anyklady. Ýagny, mikroplastik daşky gurşawda şeýle bir ýaýran welin, haýwanlar ony adaty bir zat hökmünde “kabul edip” başlapdyr. Plastik oba hojalyk ýerlerinden başlap, şäher seýilgählerine çenli dürli ýerlerde tapyldy.
Mikroplastik görnüşleriň arasyndaky tebigy baglanyşyklary bozýar. Mör-möjekler zyýanly maddalary geçirijilere öwrülýär, bu hem guşlaryň we süýdemdirijileriň saglygyna zyýan ýetirýär. Topragyň mes bolmagy üçin zerur bolan ýagyş gurçuklary hem hapalanmadan zyýan çekýär. Bu hem hasyllylyga täsir edip biler.
Tapyndylaryň arasynda dokmada we mebellerde giňden ulanylýan material bolan poliester has köp duş gelýär. Alymlaryň pikiriçe, maglumatlar gyssagly çäreleri görmegiň zerurdygyny görkezýär: plastigi öndürmek we ýok etmek boýunça düzgünleri döwlet we halkara derejesinde güýçlendirmek gerek.
