Maks Plank jemgyýetiniň dartyş güýji (grawitasiýa) fizikasy institutynyň we Barselonanyň ýokary energiýa fizikasy institutynyň alymlary garaňky materiýany ýüze çykarmak üçin täze usuly teklip etdiler. Bu gözleg işleri «Physical Review Letters» žurnalynda neşir edildi diýip, lenta.ru ýazýar.
Olary aşa köpçülik gatnaşygy bolan spiral ulgamlary (aşa köpçülik gatnaşyga ylham berijiler - EMRI) döredýän dartyş güýjüniň tolkunlarynyň kömegi bilen açyp bolýar.
Žurnalda çap edilen gözleg işlerinde EMRI-leriň köpçülikleýin gara girdapdan we adaty gara girdapdan, neýtrondan ýa-da ýönekeý ýyldyzdan ybaratdygy bellenilýär. Ol töweregindäki maddalary özüne siňdirmän, dartyş güýjüniň tolkunlaryny çykarýar. Alymlaryň hasaplamalary dogry bolsa, bu bidüzgünçilikleriň täsiri bilen garaňky materiýa ýüze çykyp biler.
«Has kiçi gara girdaplar adatdan daşary gara girdapda aýlanýarka, garaňky materiýadan geçýärler we howuzda ýüzüjiniň yzynda galan ýaly dykyz oýanma döredýärler. Bu oýanma, dinamiki sürtülme diýlip, kiçijik gara deşikde goşmaça dartyş güýjüni özüne çekýär, ony haýalladýar we dartyş güýjüniň tolkun signallaryny üýtgedýär» diýip, makalany ýazan awtordaşlaryň biri Rodrigo Wisente düşündirýär.
Fizikler garaňky materiýanyň bardygyna şübhelenmeýärler we barlygyny subut etmegi möhüm hasaplaýarlar.
Bu gözlegiň ilkinji awtory Fransisko Duk: «Garaňky materiýanyň tebigatyna düşünmek häzirki zaman fizikasynyň iň möhüm çözülmedik meselelerinden biridir» diýip belleýär.
Gözleg işlerinde geljekde kosmos dartyş güýjüniň tolkun detektory LISA (lazer interferometr kosmos antennasy) esasy roly oýnap biler, bu bolsa garaňky materiýanyň täsiri sebäpli ýüze çykýan dartyş güýjüniň signallarynyň üýtgemegini kesgitlär.
Gözlegçiler, ultramelewşe garaňky maddanyň elektrondan 1028esse ýeňil we ýerlerde toparlanýan adaty garaňky maddadan tapawutlylykda kosmosda deň paýlanmagynyň mümkindigine ynanýarlar.
Bu gara deşikleriň töweregindäki ultra-açyk garaňky maddalaryň bulutlary altyndan 20 esse dykyz bolup biler, bu bolsa EMRI-iň ewolýusiýasyna täsir edip bilmejekdigini aňladýar. Alymlar LISA kosmos detektoryny ulanmagy umyt edýärler.
