Adamzadyň müňlerçe ýyllaryň dowamynda ýitmän, gyrylman, arkama-arka ýaşap ýörmegine onuň güýji-de däl, akly-da däl, eýsem özgäniň derdine duýgudaşlyk etmek we gatnaşyk gurmak ukyby sebäp bolupdyr. Bu baradaky ýörite barlaglar arkaly gelnen ylmy makala Journal of Archaeological Science žurnalynda çap edildi.
Şu wagta çenli ynsanyň esasy artykmaçlygy onuň ýiti akly we bäsdeşlik ukybydyr öýdülýärdi. Emma täze barlaglar adamyň adam bolmagynyň özeninde ösen jemgyýet we duýgy gurşawynyň esasy orun tutandygyny görkezýär. Edil şu häsiýet Homo sapiens-e biri-biri bilen birleşmäge, hyzmatdaşlyk etmäge we toplanan tejribelerini paýlaşmaga mümkinçilik beripdir.
Beýleki janly-jandarlardan tapawutlylykda, adam diňe bir öz garyndaşlary bilen däl, eýsem düýbünden nätanyş adamlar bilen hem berk gatnaşyk gurmagy başarýar. Adamyň bu ukyby durnukly toparlaryň, söwda ulgamlarynyň we çylşyrymly jemgyýetleriň kemala gelmegine şert döredipdir.
Alymlaryň pikirine görä, öz duýgularyňa düşünmek we olary gözegçilikde saklamak özara ynamyň döremeginiň esasy sebäbidir. Bu bolsa adamlara etsem-petsemini bilelikde meýilleşdirmäge, umumy netijä gelmek üçin bir çukura tüýkürmäge, birek-birege ynanmaga we bil baglamaga ýol açýar.
Bu teoriýany diňe bir mantyk däl, eýsem taryhy tapyndylar hem tassyklaýar. Arheologlar garry we agyr şikes alan gadymy adamlaryň galyndylaryny öwrendiler. Olaryň ýagdaýy şeýle bir agyr bolupdyr welin, olar diňe beýleki adamlaryň yzygiderli aladasy we kömegi arkaly ýaşap bilipdirler. Munuň iň görnükli mysaly — Şanidar I atly neandertaldyr. Ol agyr şikeslerine garamazdan, öz neberesiniň we dostlarynyň kömegi bilen uzak ýaşamagy başarypdyr. Duýgudaşlygyň ýok ýerinde oňa beýle ýardam berilmezdi.
Mundan ötri, gadymy jaýlama dabaralary hem adamyň hatyrasyna, şahsyýetine goýulýan sarpanyň, ýagny berk jemgyýet baglanyşygyň eýýäm şol döwürlerde-de ösendigini görkezýär.
