ABŞ-nyň Kongress kitaphanasynda kino sungatynyň kerwenbaşylarynyň biri hasaplanýan fransuz režissýory Žorž Melýesiň uzak wagtlap ýitirilen hasaplanyp ýörlen filmi tapyldy. Bu barada kitaphananyň blogunda habar berilýär.
Gürrüňi edilýän gysga metražly sessiz film 1897-nji ýylda surata düşürilen 45 sekuntlyk «Gugýus we awtomat» atly lentadyr. ABŞ-da «Masgarabaz we awtomat» ady bilen hem tanalýan bu filmde kino taryhynda robototehnikanyň iň irki şekillendirmesiniň bardygy tassyklanylýar.
Film gözbagçy bilen aýlanýan enjama meňzeş tutawajy aýlamak arkaly herekete getirilýän mehanik awtomatyň arasyndaky gülkili sahna bolup durýar. Ol döwürde «robot» sözi heniz ýokdy. Bu sözi 1920-nji ýylda ýazyjy Karel Çapek ulanyşyga girizipdi. Şeýlelikde onlarça ýyllap bu film ýitirilen hasaplanýardy.
Kinolenta geçen ýyl ABŞ-nyň Kongress kitaphanasyna gelip gowuşdy. Ony Miçigan ştatynyň ýaşaýjysy Bill Makfarland tabşyrdy. Ol köne nitratly lentalaryň toplumyny özüniň garry atasy Wilýam Delaýl Frisbiden alandygyny aýdýar. Frisbi bolsa öz döwründe proýektory bilen ýurt aýlanyp, köpçülige iň ilkinji kinolary – şol wagt atlandyrylyşy ýaly, «hereketli suratlary» görkezen fermer we şoumen eken.
Lentanyň köp ýyllap oňaýsyz şertlerde saklanylmagy onuň hilini örän zaýalapdyr. Şol bir toplumyň içinde beýleki irki filmler hem tapyldy. Olaryň arasynda Melýesiň 1900-nji ýyldaky «Semiziň we horuň söweşi» atly lentasy, şeýle hem Tomas Edisonyň «Ýanýan athana» atly filminiň bölekleri-de bar.
