Aziýanyň beýik daglaryndaky buzluklar çalt azalýar: her ýyl 22 gigatonnadan gowrak buz ýitip gidýär, bu dokuz million Olimpiýa basseýnine deňdir. Şeýle deňeşdirme Ýuta uniwersitetiniň we Wirjiniýa Tehnologiýalar institutynyň täze barlagynda getirilýär.
Alymlar eremekligiň tizligine diňe bir global maýlamaklyk däl, eýsem möwsümleýin howa şertleriniň üýtgemeginiň hem täsir edýändigini anykladylar. Derňew üçin olar NASA-nyň GRACE we GRACE-FO hemralarynyň Ýeriň dartyş güýji boýunça suw massasynyň üýtgemelerini ýazga geçirmäge ukyply maglumatlary ulandylar.
Merkezi, Günbatar we Gündogar Gimalaý daglary bu ýagdaýa has-da ýykgyn edýär. Mussonlaryň wagty we intensiwligi üýtgese, bu buzuň ýitmegini tizleşdirer we sebitdäki millionlarça adamy suwsuz goýmak howpuny döreder diýip, Ýuta uniwersitetiniň dosenti we barlagyň esasy awtory Sonam Şerpa aýtdy.
“Üçünji polýus” diýilýäni Arktikanyň we Antarktidanyň daşyndaky buzluk doňaklyklaryň iň uly ätiýaçlyklaryny öz içine alýar. Bu buzluklar derýalary we kölleri suwlulandyrýar, Günorta we Merkezi Aziýada 1,4 milliarddan gowrak adama süýji suw berýär. Maýlama ygalyň düşüşişiniň deňagramlylygyny bozýar: garyň bir bölegi ýagyş bilen çalyşýar, bu bolsa eremegiň çaltlaşmagyna sebäp bolýar.
Alymlar durnuksyz buzluklaryň diňe uzak möhlet üçin howply bolmak bilen çäklenmeýändigini bellediler. Çalt eremek ilatly ýerlerde suw joşmalarynyň, süýşgünleriň we heläkçilikleriň ýüze çykmak howpuny ýokarlandyrýar.
Proceedings of the National Academy of Sciences neşirinde çap edilen barlagyň netijesine görä, 1993-nji ýyldan 2022-nji ýyla çenli dünýä ummanynyň derejesi 90 millimetr ýokarlandy, onuň takmynan 60 göterimi Grenlandiýadaky buzlaryň we dünýädäki dag buzluklarynyň eremeginden ýaňa umman suwunyň köpelmegi bilen baglanyşyklydyr.
