«Tomus» diýilse, çaganyň göz öňüňe gelibermesi nämedenkä? Belki ol, şol döwür çagalaryň mekdepden dynç alşa çykyp, köçelerdedir howlularda öňkä görä has köp görünýändiklerindedir?! «Haklary bar. Tomus olaryň tutuş 9 aý okap, 3 aý dynç alşa çykýan pasly» diýýärsiňizmi? Hawa, dogry aýdýarsyňyz. Ýöne şeýle diýip, olaryň üç aýlap ýolda-yzda bimany aýlanyp ýörmeklerine ýol bermek bolarmy? Ýok, beýtmek welin, nädogry.
Tomusda çagalar näme bilen meşgullansa gowy boljakdygy hakyndaky gürrüňe biz – 2-nji synpyň ejeleri has öňräk başladyk. Mekdepden çagalarymyz çykýança ejeler bolup, bu hakda herimiz öz pikirimizi aýtdyk. Gelinleriň biri gyzyny gönümel, hut dynç alşa çykan gününiň ertesi okuw merkezleriniň birine gatnadyp başlajakdygyny aýtdy. Onuň pikiriçe, çagany okuwdan sowatsaň, soň kyn bolýar.
Göwnüme, onuň aýdýanlary dogry ýaly duýuldy.
Başga bir gelin bolsa ogluna hiç hili azar bermejekdigini, ony isledigiçe ýatyryp, mekdebe gitmek üçin üçin ir turmaly bolan günleriniň öwezini doljakdygyny ýaňzytdy. Şolbada gyzjagazymyň turasy gelmän turany üçin gözüni owkalap, entirekläp, ýüzüni ýuwmaga gidip barşy göz öňüme geldi-de, öz ýanymdan «Menem gyzymy şeýderin» diýip içimi gepletdim.
Ýöne gelinleriň ýene biriniň aýdany-da bimany däl ýaly göründi. Ol gelin çagasyny oba – enelerine ugradyp, özi şäherde galjak ekeni. «Goý, dogan-garyndaşlaryny tanasyn, öwrenişsin hem biraz öýi küýsesin» diýen gelinden «Birden baga-ýenä dyrmaşyp, ýykylar ýa başga bir zatlar bolar öýdüp gorkaňokmy?» diýip soramda «Hiç-le, çagadyr-da, şeýdip adam bolmaly olar» diýen jogaby aldym.
...Ine-de men sansyz sowallaryň arasynda. Çaganyň tomusky tertibi nähili bolmaly? Öňem okuwdan ýadap dynç alşa çykan çagany ýene okatmalymy, ýa günuzyn ýatyryp, göwün solpusyndan çykarmalymy? Ýa-da bolmasa, gözüň alnyndan daş hem bolsa, «durmuşy öwrensin» diýip, uzakdaky dogan-garyndaşlaryna gezmäge ugratmalymy?
Aslynda bu meselä her çaganyň aýratynlygyny, gylyk-häsiýetini göz öňünde tutup çemeleşmek dogry bolsa gerek. Meselem, käbir çaga alçak, köpçüligi gowy görýär. Beýle çagany çagalaryň tomusky dynç alyş merkezlerine-de alada etmän ugradyp bolar. Käbir çaga bolsa özüni maşgalasynyň arasynda erkin duýsa-da, ýat ýerlerde düýbünden tersine. Beýle çagany biraz özüni tutup, jemgyýete öwrenişýänçä, göz öňüňden uzaga goýbermäniňden, goýberseňem, iki ýa üç sagatlyk okuw merkezlerine gatnadanyňdan gowusy bolmasa gerek. Çagalaryň arasynda has hamrak, hossarçyllaram bolaýýar. Beýle çagalary, hälki gelinleriň biriniň aýdyşy ýaly, «adam bolmak üçin» oba ugratsaňam, ýalňyşmarsyň.
Çaga psihologlaryň ýazýanlaryny okasaň-a, olaryň köpüsi edil dilleşen ýaly, tomus dynç alşa çykan çagalara biraz ýazylganlyk berip, olary irdenki ukynyň lezzetini alarlary ýaly aga-ýana ýatyrmagy, az-kem göwün söýlänleriçe ýaşatmagy maslahat berýärler. Iň bolman, iki hepde. Onsoň, galanyny çaganyň özi bilen masahatlaşyp, islegine görä, çözübem bolar. Ýöne iň esasy zat, çagany dynç almakdan ýaltalyga geçirmän wagtynda peýdaly güýmenjelere ugrukdyrmak. Häzirki wagtda dünýä boýunça çagalaryň gadžetlerdir kompýuter oýunlaryna güýmenmäge köp ýykgyn edýän döwründe, olary bu howpdan has ünsli goramak gaýragoýulmasyz derejede möhüm.
Tomusky dynç alyş bir hepde ýa bir aý däl. Ol tutuş üç aý. Üç aýyň içinde, çaganyň özi bilen göwneşip, ýokarda aýdylan görnüşleriň ählisini-de durmuşa geçirmek bolardy.
Elbetde, çaganyň özünden onuň näme isleýändigini sorap...
Tmcars.info üçin taýýarlan: Aýgül Garaýewa
