Rus alymlary çagalaryň internete sarp edip biljek amatly wagtyny kesgitlediler

Rus alymlary dürli ýaşdaky çagalaryň “kognitiw funksiýalarynyň ösüşine” internet torundan peýdalanmaklygyň nähili derejede ýardam edýändigini anyklamak üçin geçiren barlaglarynyň netijelerini hödürlediler. Barlag geçirijiler internet torunda bolmagyň oňaýly wagtyny kesgitlänlerinde, mekdep ýaşyna ýetmedik çagalarda, kiçi mekdep okuwçylarynda we ýetginjeklerde dürlüçe netije alnypdyr. Şonuň bilen birlikde alymlar internetden peýdalanýanlaryň onlaýnda az bolýan çagalar bilen deňeşdirilende ýetişiginiň ýokarydygyna has ynamly garaýarlar.
Gazanylan netijelere görä, 5 ýaşdan 6 ýaşa çenli çagalar üçin internetden peýdalanmak wagty günde bir sagada çenli, 7 ýaşdan 11 ýaşa çenli mekdep okuwçylary üçin – günde bir sagatdan üç sagada çenli, kiçi ýetginjekler üçin (12-13 ýaş) – üç sagatdan bäş sagada çenli.
Alymlar munuň “altyn ortalykdygyny” tassyklaýarlar: şeýle onlaýn-işjeň çagalar “käbir kognitiw funksiýalaryň ösüşinde has ýokary netijeleri” görkezýärler. Eger-de çaga onlaýnda “ortalyk diapazondan” artyk wagt geçirse, onda “neýropsihologiki görkezijileriň, esasan hem, gymyldynyň we hereketiň döreýiş funksiýasynyň, eşidiş-sözleýiş ýadynyň we gürrüň düzmegiň” netijeliligi pese gaçýar.
Bu barlaga ýaşy we internetden, gajetlerden peýdalanyş ölçeg derejeliligi boýunça dört topara bölünen 200 çaga gatnaşdy: pes, ortalyk, ýokary we has ýokary. Testler pes onlaýn-işjeňlikli (bir sagada çenli) mekdep ýaşyna ýetmedik çagalaryň (5-6 ýaş) has gowy surat çekýändiklerini, ýumuşlary ýerine ýetirmäge çynlakaý girişýändiklerini görkezdi, olarda eşidiş-sözleýiş ýady olaryň gajetlerden az peýdalanýan ýaşytdaşlary bilen deňeşdirilende has kämil bolupdyr. “Şol ýaşdaky çagalarda onlaýn-işjeňligiň artmagy neýropsihologiki testleri ýerine ýetirmekde netijeliligi peseltdi” – barlagda aýdylýar.
Günüň dowamynda bir sagatdan üç sagada çenli gajetden peýdalanýan 7-10 ýaşdaky çagalar “ýumuşlaryň şertlerini has gowy analizlediler, hereketiň algoritmini özleşdirdiler, bir ýumuşdan beýleki ýumşa ýeňil girişdiler, ýumuşlary ýerine ýetirmekde ähli proseslere has gowy kontrollyk etdiler”. Şeýle-de olaryň görüş we eşidiş-sözleýiş ýady boýunça netijeliligi internetden düýbünden peýdalanmaýanlara ýa-da onda üç sagatdan hem köp wagt geçirýänlere garanda ýokary boldy. Kiçi ýaşly ýetginjeklerde onlaýn-işjeňlik has ýokary: günüň dowamynda üç sagatdan bäş sagada çenli internetden peýdalanýan çagalar şu ýaşdaky beýleki çagalar topary bilen deňeşdirilende, “bilimleriň we erudisiýanyň uly möçberini görkezdiler, olaryň maglumatlardan habarlylygy hem ýokary boldy”.
Şonuň bilen birlikde örän ýokary we pes onlaýn-işjeňligi bolan uly ýaşly ýetginjekler (14-16 ýaş) görüş ýady we gürrüň düzüp bilmek başarnygy boýunça birmeňzeş gowy netijäni görkezdiler. Tersine, orta işjeňlikli ýetginjekler erbet netije berdiler. Bu topar üçin onlaýn-işjeňligiň iň oňaýly wagtyny kesgitlemek barlag geçirijilere başartmady. “Bu biziň indiki barlaglarymyzyň predmeti. Eger-de biz şeýle barlagy üç ýyl mundan öň geçiren bolsak, iň oňaýly wagty görkeziji başgaça bolardy: bäş ýyl mundan öň her ýedi çaganyň biri onlaýnda günüň dowamynda sekiz sagat wagt geçirýärdi, häzir bolsa – her üçünji çaga” – hanym Soldatowa.