Ginnesiň rekordlar kitaby gadymy Paratetis deňzini Ýeriň taryhynda iň uly köl diýip atlandyrdy. Kölüň ululygy heniz 2021-nji ýylda kesgitlenipdi, ýöne rekord ýaňy-ýakynda tassyklandy diýip, MIR 24 habar berýär.
Niderlandlardaky Utreht uniwersitetiniň alymlarynyň Braziliýadan, Russiýadan we Germaniýadan kärdeşler bilen bilelikde geçiren hasaplamalaryna görä, gadymy Paratetisiň suwlary 2,8 million inedördül kilometr meýdany eýeläpdir, bu häzirki Ortaýer deňzinden has uludyr.
Çen bilen 11 mln ýyl mundan ozal bar bolan bu howdan günbatarda Alp daglaryndan gündogarda Türkmenistana çenli uzalypdyr. Şol bir wagtyň özünde, onda häzirki kölleriň ählisini bilelikde alanyňdan 10 esse köp suw saklanypdyr. Haçan-da Paratetis gurap başlanda, onuň ýerinde üç deňiz – Gara, Hazar we Aral deňizleri döreýär.
Gözlegçiler kölüň ululygyny kesgitläp, dürli tehnologiýalaryň we gurallaryň kömegi bilen onuň taryhyny dikeltdiler. Şol sanda olar suwasty relýefiň 3D-kartalaryny düzdüler we onuň ýerleşýän ýerinde tektoniki işjeňligi öwrendiler. Alymlaryň pikiriçe, howdanyň ýitmeginiň sebäbi klimat üýtgemeleri bolupdyr. Netijede, Paratetis göwrüminiň üçden birini ýitirýär, suwuň derejesi bolsa 250 metr peselýär.
Alymlar Paratetisiň öwrenilmeginiň häzirki deňizlere we köllere howp salýan üýtgemeleri çaklamaga kömek etjekdigine ynanýarlar.
