Myrmecia midas görnüşindäki buldog garynjalary gijelerine özboluşly "aý kompasy" arkaly ugurlaryny kesgitläp bilýärler. Current Biology žurnalynda çap edilen makalada alymlar şeýle netijä gelipdirler.
Bu gije gezýän mör-möjekler agaç şiresini gözlemek üçin öz hinlerinden yzygiderli çykyp, dürli ugurlarda gyrymsy agaçlaryň arasynda sagatlap aýlanýarlar, soňra bolsa göni hatar bolup diýen ýaly yzlaryna gaýdyp gelýärler. Alymlar köp wagtlap olaryň garaňkyda öz ýoluny nädip şeýle takyk tapýandygyna düşünmäge synanyşdylar.
Bu barlag garynjalaryň Aýyň ýerleşýän ýerini ulanýandygyny we ony içki wagt duýgusy bilen baglanyşdyrýandygyny görkezdi. Aýyň asmanda yzygiderli hereket edýändigi üçin, mör-möjekler onuň tizligini hasaba alyp, ugurlaryny üýtgetmeli bolýarlar. Mysal üçin, eger garynja öz hininiň Aýdan 10° sagda ýerleşýändigini bilse we Aýyň her sagatda 10° hereket edýändigini duýsa, onda bäş sagatdan soň, yzyna gaýtmaly bolanda, onuň hini 60° sagrakda bolar.
Bu gipotezany barlamak üçin Pol Sabatýe uniwersitetiniň özüňi alyp barşy öwrenýän ekology Kodi Fris we onuň kärdeşleri garynjalar bilen tejribe geçirdiler. Olar garynjalary öz hinleriniň golaýyndan tutup, Aýy görmäge mümkinçilik berdiler ýa-da şeýle mümkinçilikden mahrum etdiler. Soňra garynjalary 200 metr uzaklykdaky näbelli bir ýere äkitdiler we olaryň hereketini synlandylar.
Aýyň ýagtylygy bolmasa, garynjalaryň öz ugurlaryny ýitirmek ähtimallygynyň has ýokarydygy mälim boldy. Aýy görýän garynjalar yzyna has takyk gaýdyp geldiler.
Bu açyş buldog garynjalaryny "aý kompasyny" ulanyp, hereket edýän ilkinji janly-jandarlara öwürýär. Bražnik kebelekleri ýaly beýleki mör-möjekleriň ugur alýan ýyldyzlaryndan tapawutlylykda, Aý ýagtylygyň hapasyna tutulmaýar we bulutlary böwsüp geçer derejede ýagty bolup bilýär. Mundan başga-da, buldog garynjalarynyň asmana ýaýraýan polýarlaşdyrylan Aý şöhlesiniň tegelek nagyşlaryny görmäge mümkinçilik berýän özboluşly gözleri bar, bu bolsa olara Aý gözýetimiň aňyrsynda bolsa-da, onuň ýerleşýän ýerini intuisiýa arkaly kesgitlemäge mümkinçilik berýär.
