Atakama çölünde öň mälim bolmadyk öý haýwanynyň galyndylary tapyldy

  • 22.12.2025 15:22
  • 5.2k+

Çiliniň günortasyndaky Atakama çölünde alymlar gadymy indeýler tarapyndan ösdürilip ýetişdirilen, öň mälim bolmadyk öý haýwanynyň galyndylaryny tapdylar. Geçirilen barlaglar bu haýwanlaryň lamalaryň we alpakalaryň ýakyn garyndaşydygyny, ýöne häzirki wagtda nesli kesilen düýegiller (camelids) maşgalasynyň aýratyn bir görnüşine degişlidigini görkezdi.

Barlagyň netijeleri abraýly Nature Communications žurnalynda çap edildi.
Bu açyş Kopengagen uniwersitetiniň professory Maýkl Uestberiniň ýolbaşçylygyndaky çilili we daniýaly paleogenetikler topary tarapyndan Tulan jülgesinde geçirilen gazuw-agtaryş işleri mahalynda edildi. Bu sebit mundan 4400–5300 ýyl ozal Günorta Amerikanyň ilkinji maldarlarynyň mesgen tutan ýeri bolupdyr.

"Biziň seljermämiz Günorta Atakama çölüniň gadymy ilatynyň häzirki wagtda düýbünden ýok bolup giden ýabany düýegiller populýasiýasyny eldekileşdirendigini ýa-da olardan peýdalanandygyny görkezýär. Bu bolsa häzirki zaman lamalarynyň we alpakalarynyň, Täze Dünýäniň gadymy maldarlary tarapyndan ilkinji gezek eldekileşdirilen haýwanlaryň gönüden-göni nesilleri däldigini subut edýär" — diýip, barlagda bellenilýär.

Alymlar jemi 75 sany düýegiller maşgalasyna degişli haýwanyň galyndylaryny tapdylar we olardan DNK böleklerini almagy başardylar. Geçirilen analizler galyndylaryň 49-synyň gadymy lamalara we wikunýalara (vicuñas), 25-siniň bolsa öň mälim bolmadyk öý haýwanyna degişlidigini görkezdi.
Şeýle hem, barlagçylar galyndylaryň arasynda erkek we urkaçy haýwanlaryň sanynyň arasyndaky tapawuda üns berdiler. Bu ýagdaý gadymy taýpalaryň bu haýwanlary dürli maksatlar (iýmit, ýük daşamak ýa-da ýüň) üçin ulanandygyny görkezip biler.


06.01.2026 23:52
15k+

Fransiýada myhmanhananyň aşagyndan XIV asyra degişli gala tapyldy

Fransiýanyň Wann şäherindäki “Lagors” (Lagorce) myhmanhanasynyň aşagyndan arheologlar 1380-nji ýyllarda Breton gersogy Žan IV tarapyndan gurlan Şato-de-l'Ermin (Château de l'Hermine) köşgüniň galyndylaryny ýüze çykardylar...

02.01.2026 15:58
6.5k+

Arheologlar Wezuwiniň külüniň aşagynda gömlüp galan willada täze kaşaň freskalary tapdylar

Arheologlar meşhur Pompeý şäheriniň golaýyndaky gadymy Oplontisde ýerleşýän Poppeýa willasyndan tapylan täze tapyndylar barada habar berdiler. Tapylan freskalar we binagärlik detallary biziň eýýamymyzdan öňki I asyryň Rim elitasynyň öz derejesini we inçe tagamyny görkezmek üçin sungatdan nähili peýdalanandygyna has gowy düşünmäge kömek edýär...

02.01.2026 10:57
6.9k+

Alymlar ilkinji adamlaryň Awstraliýa haçan we nähili göçüp barandyklaryny anykladylar

Halkara alymlar topary Awstraliýa häzirki zaman aborigenleriniň we papuaslaryň ata-babalarynyň takmynan 60 000 ýyl mundan ozal Günorta-Gündogar Aziýadan iki dürli göçüş ýoly arkaly gadymy Sahul yklymyna gelendigini anykladylar...

02.01.2026 10:47
5.8k+

22 müň ýyl ozal Ýaponiýada piller ýaşapdyr: Olar ol ýere nähili düşüpdir we soň nirä ýitirim bolupdyr?

Alymlar ilkinji gezek Nauman piliniň gadymy DNK-syny seljerdiler. Bu pil Ýapon adalarynda ýaşan we takmynan 22 000 ýyl mundan ozal ýitip giden, göni gyýakly pilleriň bir görnüşidir. Iki jandaryň süňkleriniň genetiki seljermesine esaslanýan bu barlag Cell žurnalynda çap edildi...