Atakama çölünde öň mälim bolmadyk öý haýwanynyň galyndylary tapyldy

  • 22.12.2025 15:22
  • 5.3k+

Çiliniň günortasyndaky Atakama çölünde alymlar gadymy indeýler tarapyndan ösdürilip ýetişdirilen, öň mälim bolmadyk öý haýwanynyň galyndylaryny tapdylar. Geçirilen barlaglar bu haýwanlaryň lamalaryň we alpakalaryň ýakyn garyndaşydygyny, ýöne häzirki wagtda nesli kesilen düýegiller (camelids) maşgalasynyň aýratyn bir görnüşine degişlidigini görkezdi.

Barlagyň netijeleri abraýly Nature Communications žurnalynda çap edildi.
Bu açyş Kopengagen uniwersitetiniň professory Maýkl Uestberiniň ýolbaşçylygyndaky çilili we daniýaly paleogenetikler topary tarapyndan Tulan jülgesinde geçirilen gazuw-agtaryş işleri mahalynda edildi. Bu sebit mundan 4400–5300 ýyl ozal Günorta Amerikanyň ilkinji maldarlarynyň mesgen tutan ýeri bolupdyr.

"Biziň seljermämiz Günorta Atakama çölüniň gadymy ilatynyň häzirki wagtda düýbünden ýok bolup giden ýabany düýegiller populýasiýasyny eldekileşdirendigini ýa-da olardan peýdalanandygyny görkezýär. Bu bolsa häzirki zaman lamalarynyň we alpakalarynyň, Täze Dünýäniň gadymy maldarlary tarapyndan ilkinji gezek eldekileşdirilen haýwanlaryň gönüden-göni nesilleri däldigini subut edýär" — diýip, barlagda bellenilýär.

Alymlar jemi 75 sany düýegiller maşgalasyna degişli haýwanyň galyndylaryny tapdylar we olardan DNK böleklerini almagy başardylar. Geçirilen analizler galyndylaryň 49-synyň gadymy lamalara we wikunýalara (vicuñas), 25-siniň bolsa öň mälim bolmadyk öý haýwanyna degişlidigini görkezdi.
Şeýle hem, barlagçylar galyndylaryň arasynda erkek we urkaçy haýwanlaryň sanynyň arasyndaky tapawuda üns berdiler. Bu ýagdaý gadymy taýpalaryň bu haýwanlary dürli maksatlar (iýmit, ýük daşamak ýa-da ýüň) üçin ulanandygyny görkezip biler.


29.01.2026 10:31
5.8k+

Ýewropada ýaşan adamlar 25 müň ýyl ozal hem ýüzlerçe km aralykda gatnaşyk saklapdyrlar

Arheologlar Merkezi Ispaniýada, gelip çykyşy häzirki Fransiýanyň çäklerine degişli bolan we tapylan ýerinden 700 kilometrden gowrak uzaklykdan getirilen daş gurallaryny tapdylar. Science Advances žurnalynda çap edilen ylmy işde bellenilişi ýaly, bu aralyk Ýewropanyň paleolit döwri üçin daş gurallarynyň daşalan iň uzak aralygy hökmünde tassyklanylýar...

29.01.2026 06:43
2.8k+

Meksikada sapotekleriň 1,4 müň ýyl ozal guran aramgähi tapyldy

Meksikanyň Antropologiýa we taryh milli institutynyň (INAH) arheologlary San-Pablo-Uitso häkimliginiň ýerleşýän ýerinden sapotekleriň , takmynan, biziň eýýamymyzyň 600-nji ýylyna degişli bolan aramgähini ýüze çykardylar...

24.01.2026 16:30
3.3k+

Uelsdäki seýilgähiň aşagyndan gadymy Rim willasy tapyldy

Arheologlar Uelsiň Margam şäherindäki boşan seýilgähiň aşagyndan eldegrilmedik gadymy Rim willasyny tapdylar. Popular Mechanics-iň habaryna görä, gözlegçiler üçin uzak wagtlap näbelli bolan bu  açyş rim-britan döwrüne degişlidir...

19.01.2026 14:19
4.2k+

Gresiýada altyn we gymmatbaha zatlardan doly gadymy ybadathananyň gazuw-agtaryş işleri dowam edýär

Gresiýanyň Ewiýa adasynda arheologik gazuw-agtaryş işleri dowam edýär. 2023-nji ýylda ol ýerden biziň eýýamymyzdan öňki VII asyra degişli ybadathana tapyldy. Gresiýanyň Medeniýet ministrligi arheologlaryň şondan...