Atakama çölünde öň mälim bolmadyk öý haýwanynyň galyndylary tapyldy

  • 22.12.2025 15:22
  • 5.3k+

Çiliniň günortasyndaky Atakama çölünde alymlar gadymy indeýler tarapyndan ösdürilip ýetişdirilen, öň mälim bolmadyk öý haýwanynyň galyndylaryny tapdylar. Geçirilen barlaglar bu haýwanlaryň lamalaryň we alpakalaryň ýakyn garyndaşydygyny, ýöne häzirki wagtda nesli kesilen düýegiller (camelids) maşgalasynyň aýratyn bir görnüşine degişlidigini görkezdi.

Barlagyň netijeleri abraýly Nature Communications žurnalynda çap edildi.
Bu açyş Kopengagen uniwersitetiniň professory Maýkl Uestberiniň ýolbaşçylygyndaky çilili we daniýaly paleogenetikler topary tarapyndan Tulan jülgesinde geçirilen gazuw-agtaryş işleri mahalynda edildi. Bu sebit mundan 4400–5300 ýyl ozal Günorta Amerikanyň ilkinji maldarlarynyň mesgen tutan ýeri bolupdyr.

"Biziň seljermämiz Günorta Atakama çölüniň gadymy ilatynyň häzirki wagtda düýbünden ýok bolup giden ýabany düýegiller populýasiýasyny eldekileşdirendigini ýa-da olardan peýdalanandygyny görkezýär. Bu bolsa häzirki zaman lamalarynyň we alpakalarynyň, Täze Dünýäniň gadymy maldarlary tarapyndan ilkinji gezek eldekileşdirilen haýwanlaryň gönüden-göni nesilleri däldigini subut edýär" — diýip, barlagda bellenilýär.

Alymlar jemi 75 sany düýegiller maşgalasyna degişli haýwanyň galyndylaryny tapdylar we olardan DNK böleklerini almagy başardylar. Geçirilen analizler galyndylaryň 49-synyň gadymy lamalara we wikunýalara (vicuñas), 25-siniň bolsa öň mälim bolmadyk öý haýwanyna degişlidigini görkezdi.
Şeýle hem, barlagçylar galyndylaryň arasynda erkek we urkaçy haýwanlaryň sanynyň arasyndaky tapawuda üns berdiler. Bu ýagdaý gadymy taýpalaryň bu haýwanlary dürli maksatlar (iýmit, ýük daşamak ýa-da ýüň) üçin ulanandygyny görkezip biler.


11.03.2026 14:45
5.6k+

2000 ýaşly Bagdat batareýasy häzir hem işleýän bolup çykdy

Käwagt bir ownujak närse tutuş bir döwür baradaky düşünjäni üýtgedip bilýär. Arheologlaryň we inženerleriň arasynda bir asyra golaý wagt bäri çekeleşiklere sebäp bolup gelýän, «Bagdat batareýasy» ady bilen meşhur bolan syrly tapyndy bilen hem hut şeýle ýagdaý ýüze çykdy...

10.03.2026 11:39
4k+

Pekinde Türkmenistanyň wekiliýeti Hytaýyň Milli muzeýine baryp gördi

Hyzmatdaşlyk boýunça Türkmen-hytaý hökümetara toparynyň ynsanperwer hyzmatdaşlyk boýunça kiçi komitetiniň 9-njy mejlisinden soň, Türkmenistanyň wekiliýeti Pekindäki Hytaýyň Milli muzeýine baryp gördi. Bu barada Türkmenistanyň Bilim ministrligi habar berýär...

09.03.2026 16:49
22k+

Polşanyň tokaýlarynda gizlenip galan orta asyr şäherçesi tapyldy

Arheologlar Polşanyň günorta-gündogarynda örän gowy saklanan Kaplonosy Koloniýa – orta asyr şäherçesini ýüze çykardylar. Bu taryhy ýadygärlik Wlodawa şäheriniň golaýyndaky gür tokaýlaryň içinde nije asyrlap adam nazaryna ilmän saklanyp galypdyr...

09.03.2026 10:54
2.8k+

Gadymy küýzeleriň seljermesi ýewropalylaryň müňlerçe ýyl mundan ozal näme iýendigini görkezýär

Alymlar gadymy ýewropalylaryň nahar bişirmek üçin dürli önümleri ulanandygyny anykladylar. Bu barlagyň netijeleri PLOS One žurnalynda çap edildi. Gadymy medeniýetlerde iýlen iýmit, adatça, küýze gaplaryndaky haýwan ýagynyň galyndylaryny seljermek arkaly öwrenilýär...